Фэст экскурсаводаў 2018: мая экскурсія па Маладзечна
партрэт
yozas_gubka
21-22 красавіка ў розных гарадах Беларусі і замежжа будуць праходзіць бясплатныя экскурсіі ў межах "Фэста экскурсаводаў" (поўны спіс можна глянуць тут: festguides.by/program), я як звычайна правяду адну экскурсію па Маладзечна. Падчас экскурсіі мы пройдземся па Гелянова, дзе я падзялюся новымі звесткамі і адкрыццямі наконт пабудоў былога гарнізона 86 пяхотнага палка Войска Польскага, які знаходзіўся тут у 1922-1939 гадах.

Прыходзце 22 красавіка ў нядзелю ў 14:00 на ганак драматычнага тэатра па Чкалава 7.

Карчы #51: вяртанне вясны
партрэт
yozas_gubka
1. Пасля палутарагадавой спячкі карчы вяртаюцца ў старым фармаце! Увесь гэты час карчы жылі ў асноўным ў маім інстаграме, які рэгулярна абнаўляецца - www.instagram.com/yozas_gubka. Гэты выпуск яшчэ адметны тым, што ў ім я упершыню паспрабую выкарыстаць сервіс яндэкс.дыск у якасці фотахостынга (бо яндэкс.фоткі хутка накрыюцца і самі пераедуць на дыск), таму калі раптам будуць якія праблемы з адлюстраваннем фотак - пішыце ў каменты, будзем разбірацца. Першае фота ў стылі "старае і новае", зробленае падчас першага вясновага корчэпаходу па наваколлях працы:


Працяг +20 фота...Collapse )

Фота дня
партрэт
yozas_gubka
papa_rimsskij і святая троіца мабільных аператараў:

Зафотана ў цэнтры Іўя, Гродзенскай вобласці.

"На крукі свая" - новае апавяданне для зборніку "10+10: Мінск"
партрэт
yozas_gubka
Прэм'ера майго новага апавядання для зборніка "10+10: Мінск", які выйдзе ў траўні да пачатку фестываля "Горад і кнігі 2018".

Падзеі тэкста адбываюцца ў Менску 1930-х гадоў. На фота ніжэй - адзін з будынкаў, які апісаны ў апавяданні - новы корпус НКУС на Савецкай, які не захаваўся да нашага часу:


Тэкст цалкам можна прачытаць тут: http://bookfest.by/ru/news/1010-uladzimir-sadouski

Дарэчы, у апавяданні я вырашыў трохі пагуляцца ў адсылачкі (пачынаючы з назвы), хто знойдзе больш, той малайчына:)

"Беларускі піонэр" - мой гістарычны канал у Telegram
партрэт
yozas_gubka
Вітаю! Даўно не пісаў сюды, не скажу, што буду рабіць гэта часцей, але ў прынцыпе ЖЖ не кіну і здаляць не буду. Блог застаецца рэзервнай пляцоўкай і месцам для вялікіх пастоў, даволі рэдкіх у апошні час. Але ёсць месца, дзе я стараюся рабіць публікацыі часцей - у Telegram:



https://t.me/belaruskipioner
спасылка на WEB-версію: https://web.telegram.org/#/im?p=@belaruskipioner

"Беларускі піонэр" - гэта мой гістарычны канал на тэму БССР 1920-х, 1930-х гадоў. Там я пошчу ўрыўкі з міжваенных часопісаў і газет, вокладкі кніг, выдадзеных тады, старыя фота, зацемкі пра міжваенную архітэктуру і шмат іншага. Далучайцеся!

У канала таксама ёсць свой стыкерпак: https://t.me/addstickers/belpioner

Джэк-вантробшчык Аршанскай акругі
партрэт
yozas_gubka


Водгук на кнігу Змітра Дзядзенкі "Вялікая пралетарская сэксуальная рэвалюцыя"

БССР 1920-х гадоў рэдка трапляе на старонкі сучаснай беларускай прозы. З нядаўняга можна прыгадаць бадай што толькі “Захоп Беларусі марсіянамі” Алеся Аркуша, дзе адна з сюжэтных ліній адбываецца ў Полацку 1925 года. Але ж, на маю думку, гэты час варты больш шырокай “навелізацыі”. Нашы 1920-я багатыя як літаратурнай спадчынай (неўміручыя “Запіскі Самсона Самасуя” Андрэя Мрыя), так і разнастайнымі гістарычнымі акалічнасцямі, праз якія прайшла тады краіна (Савецка-Польская вайна, пабудова савецкай Беларусі, беларусізацыя). Мне, як даследчыку міжваеннай Беларусі, было цікава даведацца, што ў 2017 годзе за гэты перыяд вырашыў узяцца Зміцер Дзядзенка ў сваёй новай кнізе “Вялікая пралетарская сэксуальная рэвалюцыя“. Тэкст выйшаў у электронным варыянце і яго пакуль можна набыць толькі на сайце электроннай кнігарні “Kniharnia.by”.

“Вялікая пралетарская сэксуальная рэвалюцыя” – пачынаецца як дэтэктыў у гістарычным антуражы. У Оршы другой паловы 1920-х гадоў адбываецца забойства, знойдзены труп прастытуткі з перарэзаным горлам, злачынца невядомы. Праз некаторы час знаходзяць яшчэ адну забітую падобным чынам жанчыну, але гэтым разам ахвяра з “эліты” савецкага грамадства – загадчыцца жанадзелу гаркама партыі Валянціна Мачуга. За справу бярэцца АДПУ.

Як аматар “міжваенкі”, я ў першую чаргу хачу сказаць пару словаў пра антураж кнігі. Дзядзенка малюе эпоху з дапамогай даволі простых інструментаў: пераліку разнастайных савецкіх устаноў і арганізацый, цытатавання зацемак з тагачасных часопісаў і ўрыўкаў прац бальшавіцкіх тэарэтыкаў (напрыклад, Калантай), увядзеннем тыповых для эпохі герояў (ветэрана імперыялістычнай вайны, чэкіста і інш.) і апісання агульнавядомых асаблівасцяў быта 1920-х. Месцамі атмасфера перададзена ўдала – гэта ў першую чаргу датычыцца апісання паседжанняў аршанскай філіі “Маладняка”. Але часцей у тэксце паглыблення ў 1920-я не адчуваецца: напрыклад, у кнізе аршанскія міліцыянты апытваюць сведкаў забойства прастытуткі канцэлярнай мовай пратаколаў сучаснай беларускай міліцыі. Не тое каб канцэлярызмы надта змяніліся за стагоддзе, але ж няма ў той сцэне сваёй рызынкі, якая б дакладна адносіла падзеі да гістарычнага кантэксту. Тая сцэна магла б спакойна адбывацца не ў Оршы 1920-х, а ў Мінску 2010-х, розніцы чытач не адчуў бы. Таксама ў кнізе ўжываецца вельмі спрошчаны і схематычны падзел персанажаў на чальцоў оруэлаўскай “унутранай партыі” і оруэлаўскіх жа “пролаў”. Асноўныя дзеючыя асобы аповесці – гэта службоўцы і чальцы кампартыі - паказаныя, як сытыя, добра апранутыя людзі, без побытавых і грашовых праблем, а вакол іх галодныя, дурнаватыя, брудныя сяляне і гарадскія рабацягі ў якасці фона. Здаецца ж, у 1920-я савецкая ўлада яшчэ не надта моцна адасоблівалася ад працоўнага люду, каб быў заўважны такі оруэлаўскі падзел. Многія ўрадоўцы таго часу мелі такія ж побытавыя праблемы як і простыя рабочыя з гарадскіх ускрайкаў. Няма ў кнізе і абяцаных у анатацыі “рытмаў НЭПа”, адна сцэна ў рэстаране з п’яным “нэпманам” для галачкі і ўсё.

Што датычыцца цэнтральнай тэмы кнігі – уласна “сэксуальнай рэвалюцыі”, то і яна раскрыта вельмі спрошчана і нават шаблонна. Напрыклад, рэвалюцыйны злом патрыярхальнай сям’і на прыкладзе пары Валянціны і Канстанціна Мачугаў паказаны вельмі павярхоўна. Муж, які да рэвалюцыі часцяком звяртаўся да рукапрыкладства ў дачыненнях з супругай, пасля здзяйснення гістарычнага матэрыялізму атрымаў адлуп ад жонкі, ўзброенай марксістска-ленінскімі пастулатамі пра новы быт. Тэма прастытуцыі, вельмі характэрнай для БССР 1920-х гадоў праблемы, ўзгадваецца ў кнізе Дзядзенкі даволі ўскосна, толькі на прыкладзе забітай напачатку сюжэта дзяўчыны. Так, у кнізе ёсць шмат пасцельных сцэн, але ж, як і ў выпадку з “рытмамі НЭПа”, усе гэтыя сцэны напісаны нібыта “для галачкі” - каб апраўдаць слова “сэксуальная” у назве твора. Апісанні сэксу ў кнізе механістычныя, пазбаўленыя любоўнай эстэтыкі. У гэтым пункце я не магу абысціся без параўнання з класікай: у тых жа “Запісках Самсона Самасуя”, напісаных у 1920-я, нашмат больш адчуваецца жарсці і сэксуальнага юру (і гэта ня гледзячы на поўную адсутнасць пасцельных сцэн), чым ў “Вялікай пралетарскай сэксуальнай рэвалюцыі” Дзядзенкі.

З сюжэтнага боку кніга таксама пакутуе на некалькі характэрных для сучаснай беларускай прозы сымптомаў: яна надта кароткая (у кнізе змешчана толькі адна аповесць) і ў яе абарваная і скамечаная канцоўка, нібыта аўтар спяшаўся завяршыць тэкст да пэўнага тэрміну. Гэтыя хібы ўласцівы многім маладым беларускім празаікам і аўтар гэтай рэцэнзіі не выключэнне. Усе мы некуды спяшаемся, стараемся хутчэй-хутчэй выдаць сваю кнігу, і за гэтай спешкай губляецца якасць.

Дэтэктыўны складнік сюжэту “Сэксуальнай рэвалюцыі” затухае недзе да сярэдзіны аповесці і не ўяўляе з сябе нечага экстраардынарнага. Цікавая напачатку лінія з Канстанцінам Мачугай, які з-за п’янкі не памятае, ці ні ён забойца сваёй жонкі, губляецца пад наплывам іншых сюжэтных дарожак, на якія Зміцер Дзядзенка спяшаецца выбегчы, пакідаючы недасказанымі старыя. Героі аповесці апісаны скупа і незапамінальна. Часам бывае цяжка адрозніць дзе скончваецца лінія з адным героем і пачынаецца гісторыя іншага, настолькі аднолькавымі яны чытаюцца ў тэксце. За выняткам адной-двух асаблівасцяў усе мужчынскія персанажы выглядаюць блізняткамі. Жаночыя таксама не блішчаць арыгінальнасцю.

“Вялікая пралетарская сэксуальная рэвалюцыя“ – твор з добрай задумкай, цікавым сэтынгам, але не вельмі дасканалай рэалізацыяй. Бачна, што Зміцер Дзядзенка стараўся ахапіць як мага больш акалічнасцяў жыцця ў Савецкай Беларусі ў 1920-я гады і дадаць рызынку ў выглядзе той самай “сэксуальнай рэвалюцыі”, але ў пагоне за ўсеахопнасцю ўціснутай ў занадта малы аб’ём згубілася якасць. Тым не менш, спадзяюся, што Зміцер не кіне сваёй працы на ніве навелізацыі нашай мінуўшчыны пачатку ХХ стагоддзя, а “Сэксуальная рэвалюцыя” стане першым крокам да новых твораў у рэдкім для нашых часоў сэтынгу Беларусі 1920-х гадоў.

"Лабірынты безыменнага горада" - апавяданне ў жанры мэшап
партрэт
yozas_gubka


Напісаў (ну як напісаў, перамяшаў) на днях апавяданне ў жанры "мэшап", у якім перамяшаў творчасць беларуса Вацлава Ластоўска і амерыканца Говарда Лаўкрафта.

У якасці "лікбезу" - тэрмін "мэшап" (англ. mashup) паходзіць з электроннай музыкі, дзе ў пачатку 2000-х склаўся накірунак стварэння трэкаў шляхам змешвання двух падобных кампазіцый. У літаратуры ўпершыню пра "мэшап" загаварылі ў сувязі з творчасцю амерыканскага пісьменніка Сэта Грэма-Сміта. У 2009 годзе ён перапрацаваў класічны раман Джэйн Осцін "Пыха і перадузятасць" у зомбі-хорар "Пыха і перадузятасць і зомбі" і пры гэтым выкарыстаў каля 80% арыгінальнага тэксту пісьменніцы. Надалей гэтай тэхнікай пачалі карыстацца іншыя пісьменнікі і ў наступныя гады выйшлі раманы "Адроід Карэніна" Бэна Х. Уінтэрса, "Прыгоды Гекльберы Фіна і зомбі Джыма" Біла Чалгоша і інш. Зрэшты, прыклады перамешвання тэкстаў розных аўтараў у адной кнізе сустракаліся і раней. Так Умберта Эко у дэбютным рамане "Імя ружы" 1980 года выкарыстаў вялікія кавалкі тэкстаў аўтараў часоў сярэднявечча без пазначэння цытаты, прычым так арганічна ўбудаваў іх у свой тэкст, што пазнаць запазычванне змог бы толькі вузкі спецыяліст-гісторык.

Апавяданне "Лабірынты безыменнага горада" створана шляхам перамешвання двух апавяданняў: "Лабірынты" беларускага гісторыка Вацлава Ластоўскага і "Безыменны горад" амерыканскага культавага пісьменніка літаратуры жахаў Говарда Лаўкрафта (у тэксце таксама выкарыстаны ўрыўкі з яго апавядання "Фэст" у перакладзе Уладзіславы Гурыновіч). Абодва апавяданні напісаныя амаль у адзін час: "Безыменны горад" у 1921 годзе, "Лабірынты" у 1923-м. Уражвае сугучча твораў двух пісьменнікаў, якія жылі на супрацьлеглых баках планеты і стваралі настолькі тэматычна, стылістычна і атмасферна падобныя рэчы. Гэтае сугучча аўтар пастараўся перадаць у сваім мэшапе, наколькі добра гэта атрымалася – вырашаць чытачу. Па заканчэнні чытання раім таксама азнаёміцца з арыгінальнымі тэкстамі перамяшаных пісьменнікаў.

Поўны тэкст апавядання чытайце на ЛітРАЖы: http://litrazh.org/article/labirynty-bezymennaga-gorada

Шырма для "Амерыканкі"
партрэт
yozas_gubka
1. Калі ідзеш па вуліцы Гарадскі Вал у раёне прашпекта, то абавязкова продзеш каля непрыкметнага чатырохпавярховага будынка, які стаіць ушчыльную паміж двумя карпусамі Міністэрстава ўнутраных спраў і амаль нічым ад іх не адрозніваецца. Здаецца, што гэта звычайны адміністрацыйны будынак, у якім размяшчаюцца шматлікія кабінеты для супрацоўнікаў МУС ці КДБ. Але, насамрэч, у гэтым будынку хутчэй за ўсё няма ніводнага рабочага памяшкання апроч калідора, бо шырыня пабудовы ўсяго шэсць метраў. Гэты будынак толькі шырма для іншага вядомага мінскага будынка - СІЗА КДБ - які ў народзе мае назву "амерыканка".


Працяг +8 фотаCollapse )

Баранавічы 1930-х, каторыя мы страцілі
партрэт
yozas_gubka
Пост спецыяльна для kresy_arch

1. Толькі нядаўна, дзякуючы сайту 1871.by даведаўся, што ў Баранавічах у 1930-я пабудавалі не толькі радыёстанцыю ў стылі функцыяналізма але і грунтоўны будынак пошты і дом культуры з элементамі польскага манументальнага неакласіцызму канца 1930-х. Ніводны з гэтых двух будынкаў не захаваўся. Засталіся толькі фоткі (злева пошта, справа ў далечыні дом культуры):


Працяг +7 фотаCollapse )

Са святам:)
партрэт
yozas_gubka
Цэтлікі: ,

Мадэрновая архітэктура занядбанага краю
партрэт
yozas_gubka
Пост спецыяльна для kresy_arch

Архітэктура Беларусі ХХ стагоддзя цікавая тым, што на працягу двух перадваенных дзесяцігоддзяў наша краіна знаходзілася пад уплывам двух, як раней пісалі, ідэалагічна чужых архітэктурных школ: савецкай і польскай. Па выніках Рыжскай дамовы 1921 года Беларусь была падзелена – заходняя частка адышла ў склад Польскай Рэспублікі, на усходняй была ўсталявана савецкая ўлада. У БССР 1920-х гадоў спачатку развіваўся агульнасавецкі архітэктурны стыль канструктывізм, які з сярэдзіны 1930-х у адміністрацыйным парадку быў заменены на соцрэалізм. На заходняй часцы Беларусі змены архітэктурнай парадыгмы адбываліся натуральным чынам, але і там таксама можна абазначыць некалькі характэрных этапаў. У 1920-я ў новаадроджанай Польскай Рэспубліцы панаваў рамантычны нацянальны мадэрнізм, які абапіраўся на гістарычную і народную архітэктуру паўднёвых рэгіёнаў Польшчы. З пачатку 1930-х у польскую архітэктуру прыйшлі агульнаеўрапейскія павевы архітэктуры функцыяналізма, а напрыканцы дзесяцігоддзя Польская Рэспубліка, як і яе суседзі – Германія і СССР – узялася за манументалізм, які спалучаў рысы неакласіцызму і імперскі размах.

Ілюстрацыя 1. Міжваенны асабняк у Гродна. Фота: Уладзімір Садоўскі

Чытаць далейCollapse )

Мова постмадэрнізму - водгук на раман В. Марціновіча "Мова"
партрэт
yozas_gubka


“Мова” – другі раман Марціновіча, які я прачытаў, і ён падаўся мне трохі менш цікавым чым “Сфагнум”, можа з з-за таго, што я пачаў заўважаць пэўныя аўтарскія самапаўторы ў тэксце, ці з-за таго, што ў “Мове” я пабачыў нашмат больш запазычванняў з твораў масавай культуры і менш арыгінальных думак, чым у папярэнім прачытаным рамане, не ведаю.

Тое што я тут панапісваў па сутнасці не рэцэнзія і нават не агляд, я проста па старой звычцы хачу правесці паралелі паміж сюжэтам “Мовы” і раней прачытаным і прагледжаным маскультам, а таксама разгадаць адсылкі, закладзеныя аўтарам (і тут я магу памыляцца, гэта натуральна). Хачу заўважыць, што я насамрэч не ўспрымаю такія адсылкі і запазычванні за нешта дрэннае, я ў прынцыпе люблю постмадэрнізм і яго ідэю пра тое, што нічога новага напісаць ужо нельга і застаецца толькі гуляцца з формай (калі казаць спрошчана), таму адсылкі раскіданыя па тэксту “Мовы” для мяне толькі нагода пацешыца: “вось я заўважыў падабенства, а нехта, можа, і не надасць увагі.”

У пасце пра “Сфагнум” я выказаў меркаванне, што “Мова” – гэта беларускі кіберпанк (ну можа не кіберпанк, бо ён, як мы ўсе ведаем, памёр, пра што яшчэ дзесяцігоддзі таму казалі айцы-заснавальнікі Уільям Гібсан і Брус Стэрлінг, а які софт-пост-кіберпанк, але гэта не істотна). Усё-ткі па заканчэнні чытання я магу абазначыць жанравую прыналежнасць “Мовы” хутчэй больш блізкай да антыўтопіі з вялікай доляй палітычнай сатыры, чым да (пост)кіберпанка. Так, ноткі класічнага “high tech, low life” (сучасныя хмарачосы сярод трушчобаў чайнатаўну) у рамане Марціновіча прысутнічаюць, але носяць хутчэй дэкаратыўны характар, як дэталь антыўтапічнага свету і не больш.

Ну а цяпер пра адсылкі і паралелі:

1) Вялікая Кітайская Сцяна за Брэстам. Ідэя саюзнай дзяржавы Расіі і Кітая і ў прынцыпе такога антыўтапічнага свету недалёкай будучыні, які апісаны ў “Мове”, як мне здаецца, наўпрост пазычана ва Ўладзіміра Сарокіна з яго цыклу “Дзень апрычніка”-“Цукровы крэмль”. Тая ж Вялікая сцяна, якая адгарожвае Вялікі Кітай, ад загніваючага Захаду, памяшанасць мясцовага насельніцтва на кітайскай культуры, кітайская мафія, гіганскія чайнатаўны ў буйных усходнееўрапейскіх гарадах, успрыняцце тутэйшымі сябе як далёкай ускраіны і культурнай глушы “кітайскага свету” - усё гэта ёсць і ў “Мове”, і ў “Дне апрычніка”. Сусвет раманаў настолькі падобны, што я б напэўна не сільна памыліўся, калі б палічыў, што падзеі “Мовы” адбываюцца наўпрост ў адным сусвеце і ў адзін час з падзеямі “Дня апрычніка”, проста праходзяць яны ў Мінску, а не ў Маскве.

2) Брэнды. Узгадванне ў тэксце вялікай колькасці рэальна існуючых брэндаў і гандлёвых марак – гэта, у прынцыпе рыса, класічнага кіберпанка 1980-х. Прыгадайце тэкст “Нейраманта” ці відэашэраг “Блэйд раннера” – паўсюль яскравая рэклама, лагатыпы і вядомыя маркі. Марціновіч трохі развівае гэтую тэму ў бок прыдуманай у межах рамана шопінг-рэлігіі, якая падзяляе людзей паводле прыналежнасці да таго ці іншага брэнду. Тыпажы “Adidas Basics” ці ”Brioni” мы бычым вачыма аднаго з двуг герояў “Мовы” – барыгі-драгдыллера, які часта бадзяецца па загніваючых яўропах, дзе і падхапіў вірус шопінг-духоўнасці.

3) Кітайская мафія. У прынцыпе цяжка пісаць пра кітайскую мафію і не нагарадзіць штампаў і клішэ пра трыяды з вядомых усім ганконгскіх баявікоў і стужак Джона Ву. Дый Марціновіч і сам вуснамі сваіх герояў іранізуе з гэтай нагоды: маўляў, інфу пра трыяды я ведаю з глянцавых часопісаў, але хто ж там праўду напіша. Мне асабіста яшчэ спадабалася ўзгадка таго, што трыяды ў Беларусі ездзяць на нямецкіх машынах, якасць якіх у рамане апісваецца як скрайне дрэнная (еўропа ж канчаткова загніла), па старой звычцы прывезенай з азіі, дзе нямецкія машыны сярод кітайскага ламачча мелі статус прэстыжных і рэдкіх, у свеце “Мовы” і “мэрсэдэсы” ламаччо, але супраць традыцыі не папрэш.

4) Матрыца. Сцэна знаёмства барыгі з Цёткай проста адна вялікая візуальная адсылка да “Матрыцы”: сустрэча ў закінутым старым доме, два пашарпаныя скураныя фатэлі каля коміна – усё гэта нагадвае акалічнасці першай сустрэчы Неа і Морфеўса ў арыгінальным фільме 1999 года.


5) Частка з апісаннем перыяду працы джанкі ў рэкламным агенстве разам з Ганіным (якому потым Дзяржнаркакантроль прамыў мазгі) – гэта адна вялікая адсылка да “Generation «П»” Пелевіна. Марціновіч і не хаваецца, ягоны Ганін гэта наўпростая алюзія на пелевінскага Ханіна – уладальніка рэкламнага агенства, дзе працаваў галоўны герой.

6) Дзяржнаркакантроль. Арганізацыя, за непрыкметнай бюракратычнай шыльдай каторай, хаваецца злавесная цень сусветнага жандара, які цягне за нітачкі і кіруе таемнымі механізмамі сусвету – гэта вобраз з класічных антыутопій. Па сутнасці Дзяржнаркакантроль з “Мовы” гэта Міністэрства любові з “1984” Оруэла. Шэрыя непрыкметныя дзярслужачыя, якія усё пра ўсіх ведаюць, і калі трэба цягнуць за таемныя рычажкі, каб атрымаць патрэбны ім вынік. Дарэчы, узгаданы ўжо вышэй рэкламшчык Ганін, пасля прамыўкі мазгоў у Дзяржнаркакантролі выглядаў як галоўны герой “1984” у канцы раману пасля праходжання падзямелляў Мінілюбу.

7) Мова. Цяпер звернемся да самага галоўнага - да ідэі мовы як наркотыка. У прынцыпе ідэя ўплыва тэксту на свядомасць і пачуцці не праз змест, а праз самі літары і словы ў адрыве ад іх сутнасці не новая. Варта ўзгадаць філасофію постструктуралізма, згодна з якой любая мова ўжо сама па сабе абмяжоўвае свабоду выказвання думкі чалавекам, бо у сваёй структуры ўтрымлівае вялікі шэраг абмежаванняў. У больш шырокім сэнсе мова фарміруе чалавечыя думкі і паводзіны самім фактам свайго існавання. “Мова – гэта фашыст” казаў пра гэта Ралан Барт. Так што ідэя мовы-наркотыка, якая проста сваёй структурай выклікае у мазгу чытача пэўныя нейрафізіялагічныя рэакцыі можа выцякаць і з постструктуралістскіх выкладак. Ну і ідэя мовы-віруса, апісаная ў канцы кнігі Марціновіча, таксама не новая і ўжо сустракалася ў літаратуры. У прынцыпе, завяршальная частка рамана “Мова” нагадала мне апавяданне Леаніда Каганава “Закляцце духаў цела”, у якім таксама праз хібы ў тэкце на героя было аказана ўздзеянне, якое паўплывала на ягоны фізічны стан (пачытайце, вельмі цікавае і па-сапраўднаму страшнае апавяданне).

Як я ужо казаў, такая колькасць адсылак (зрэшты, я мог чагосці не знайсці, ці наадварот прыцягнуць нешта за вушы) не ёсць чымсці дрэнным. У нашым свеце арыгінальнай можа быць проста ідэя спалучэння некалькіх неарыгінальных ідэй ў адзін твор, які будзе выглядаць нечакана. Марціновіч сабраў некалькі кіберпанкаўскіх і антыўтапічных ідэй, дадаў да іх актуальныя беларускія моўныя і палітычныя праблемы, памясціў дзеянне ў беларускі сэттынг і, вуаля, атрымаўся арыгінальны твор. Ну ў каго яшчэ можна пабачыць такія цудоўныя апісанні посткітайскага Мінска з чайнатаўнам-Нямігай і плошчай Перамогі запоўненай кітайскімі алтарамі ў гонар памерлых?

Праекты савецкіх тэатраў пачатку 1930-х гадоў
партрэт
yozas_gubka
Усё-ткі відаць праўду кажуць, што архітэктар Георгій Лаўроў пры праектаванні мінскіх будынкаў у пачатку 1930-х кансультаваўся з сваімі маскоўскімі настаўнікамі - братамі Веснінамі.

1. На першай ілюстрацыі макет Дома культуры Пралетарскага раёна Масквы выкананы Веснінамі у 1930-м годзе (аб'ём справа не быў пабудаваны):


2. На двух наступных фотках - першы праект Беларускага дзяржаўнага тэатру у Мінску (будучы Оперны тэатр) зроблены Лаўровым да 1933 года:

+3 ілюстрацыіCollapse )

Пузатага пісьменніка-краязнаўцу вам у стужку:)
партрэт
yozas_gubka
Мая экскурсія па Маладзечна ў відэафармаце (+ трохі рэкламы "1813"):

Вучэнне дона Сцяпана - водгук на раман В. Марціновіча "Сфагнум"
партрэт
yozas_gubka


Пасля таго як я задзелаўся аўтарам беларускамоўнай кнігі, мяне пачалі часта пытаць, каго з сучасных беларускіх пісьменнікаў я чытаю і што магу параіць з іх кніг. На такія пытанні мне няма чаго адказаць, бо я амаль нікога з беларускіх аўтараў не чытаў і больш абазнаны ў замежнай фантастыцы, чым ў цяперашніх беларускіх творах. Таму я паставіў сабе на мэту нарэшце азнаёміцца з творчасцю сучасных беларускіх пісьменнікаў. Кой-чаго я ўжо прачытаў, але водгук захацелася напісаць пакуль што на кнігу Віктара Марціновіча "Сфагнум".

Віктар Марціновіч адзін з самых вядомых і чытаных аўтараў у Беларусі, кожная новая ягоная кніга выклікае вялікі ажыятаж у чытачоў і разгалос у прэсе. Абраць ёсць з чаго, але мой выбар першай для прачытання кнігі Марціновіча быў з большага рандомны. На сайце kniharnia.by у электронным выглядзе было толькі два яго раманы: "Мову" пачала чытаць жонка, а я, каб не паўтарацца, узяўся за "Сфагнум". Пра гэтую кнігу я раней чуў, што ў ёй шмат брыдкаслоўя і галоўныя героі тут - бандзюкі. Гэта мяне ніразу не адпугнула, бо я з'яўляюся прыхільнікам прынцыпу: "мова жывая, калі на ёй не толькі паэты пішуць узнёслыя вершы, але і мацюкаюцца гопнікі". Да таго ж, падчас чытання высветлілася, што ніякіх такіх жудасных мацюкоў у кнізе няма, а ўсё "брыдкаслоўе" абмяжоўваецца дасціпнымі выразамі літаратурнай мовай з прымессю трасянкі. Што да бандзюкоў, то і з імі не ўсё проста. "Сфагнум" спачатку выглядае падобным на "бандыцкія раманы" у мягкай вокладцы пра паходжанні "Сляпога", "Глухога" ці якога яшчэ "Храмога", якія прадаюцца ў прывакзальных ларках. Але паступова прыгоды Шульгі, Серага і Хамяка перацякаюць з тыповых "скраў-выпіў-у турму" у больш таямнічыя і незразумелыя сферы жыцця. Простыя "бандзюковыя паняцці" сутыкаюцца з загадкавымі з'явамі таямнічых беларускіх балот і патанаюць, раствараюцца ў нерамантычным быце закінутай беларускай вёскі. У гэтым сутыкненні "крымінальнай хронікі" з "веснікам селяніна", як мне здаецца, і палягае асноўны канфлікт рамана. Трохі асобным пунктам стаіць лінія міліцыянта Выхухалева, але пра яе трохі ніжэй.

Падчас чытання я нагледзеў у "Сфагнуме" некалькі паралеляў з раней прачытаным і прагледжаным. Па-першае, як бачна з загалоўка водгука, у тэксце Марціновіча прысутнічае адсылка да вядомага эзатэрычнага твора Карласа Кастанэды "Вучэнне дона Хуана" (па праўдзе, я не змог асіліць і першы том, але сутнасць трохі ўлавіў). У "Сфагнуме" ёсць таямнічы персанаж, які жыве ў далечыні ад цывілізацыі сярод балот і які валодае пэўнымі таемнымі ведамі пра гэты свет, якімі ён не спяшаецца дзяліцца з героямі рамана. Сцяпан як і герой Кастанэды карыстаецца пры пазнанні таемнага дапамогай расліннага свету: так як кактусаў у Беларусі не водзіцца, то ў ход ідуць балотныя зёлкі. Як і дон Хуан, беларускі Сцяпан, наўпрост не настаўляе героя, а дапамагае таму спазнаць ісціну з дапамогай уласнага досведа. Таямнічую і эзатэрычную карціну дапаўняе вобраз беларускай багны, які як па мне, атрымаўся ў Марціновіча проста выдатна. Дрыгодкая зямля без гарызонта, без арыентыраў і з смяротнымі пасткамі, такая сабе алегорыя на жыццё.

Другая паралель - гэта фільм Аляксея Балабанава "Груз 200". З ім я асацыяваў лінію міліцыянта Выхухалева, бо як і фільм, гэтая лінія выканана ў стылістыцы: чарнуха дзеля чарнухі. Аўтар амаль з дакументальнай дакладнасцю малюе вобраз гіпертрафаванага "ментаўскога" безпрадзелу: Выхухалеў прысвойвае рэчавыя доказы, прымушае нявіннага абгаварыць сябе ў забойстве, разносіць рэдакцыю раённай газеты, і ўсё гэта сыходзіць яму з рук, яго нават павышаюць у званні. Абазнаныя людзі мне скажуць, што гэта не выдумка, і што ў беларускай міліцыі адныя толькі Выхухалевы і Андрушы, але я не пагаджуся, канцэнтрацыя "чарнухі" у Марціновіча проста зашкальвае - і гэта ужо выглядае на адмысловы мастацкі ход. У Балабанава, канешне, усё яшчэ жошчэ, але і ў Марціновіча ёсць некалькі сцэн пасля якіх кулакі сціскаюцца ад безпакаранасці ўчынкаў мярзотнага антыгероя (аўтар, відаць, спецыяльна дабіваўся такога эфекту), але рызынкай гэтай лініі я лічу сцэну у якой аўтар спрабуе паказаць Выхухалева няшчасным і чалавечым. Дарэчы, шакуючы фінал "Сфагнума" як раз па духу вельмі блізкі да канцэпцыі балабанаўскага "Груза 200" ці, калі хочаце, "Заваднога апельсіна" Кубрыка, у якім таксама панаваў "ультрагвалт".

З таго, што мне рэзанула вока, гэта наяўнасць некалькіх абарваных сюжэтных арак (тэрміналогія з серыялаў), якія былі пачатыя і затым абрываліся ледзь не на паўслове (лёс Серага, напрыклад). Былі таксама і нераскрытыя персанажы, ад якіх чакаеш пэўных дзеянняў, а яны проста, бац, і знікаюць з тэкста. Усё гэта стварыла ў мяне адчуванне недапрацаванасці, недаскончанасці тэксту, але можа гэта проста такі мастацкі ход, і я нічога не разумею:)

У прынцыпе, мне знаёмства з творчасцю Віктара Марціновіча спадабалася, "Сфагнум" - гэта жывы прадуманы тэкст з шматлікімі адсылкамі для абазнаных людзей. Кнігу цікава чытаць не толькі таму, што яна наша беларуская і напісана па-беларуску, але і таму што ў ёй ёсць трымаючы сюжэт, каларытныя персанажы, цікавыя ідэі і канцэпцыя. Планую працягваць знаёмства.

З.Ы. "Мову" я таксама пачаў чытаць і ў мяне склалася ўражанне, што Віктар Марціновіч сваімі кнігамі адчыняе для беларускай літаратуры новыя неўласцівыя ёй да гэтага жанры. Калі "Сфагнум" - гэта беларускі "бандзюковы раман", то "Мова" - гэта беларускі "кіберпанк" (гэта калі спрасціць да аднаго жанру, бо насамрэч у кожнай з гэтых кніг кнізе намешана ўсяго патрохі).

?

Log in

No account? Create an account