Джэк-вантробшчык Аршанскай акругі
партрэт
yozas_gubka


Водгук на кнігу Змітра Дзядзенкі "Вялікая пралетарская сэксуальная рэвалюцыя"

БССР 1920-х гадоў рэдка трапляе на старонкі сучаснай беларускай прозы. З нядаўняга можна прыгадаць бадай што толькі “Захоп Беларусі марсіянамі” Алеся Аркуша, дзе адна з сюжэтных ліній адбываецца ў Полацку 1925 года. Але ж, на маю думку, гэты час варты больш шырокай “навелізацыі”. Нашы 1920-я багатыя як літаратурнай спадчынай (неўміручыя “Запіскі Самсона Самасуя” Андрэя Мрыя), так і разнастайнымі гістарычнымі акалічнасцямі, праз якія прайшла тады краіна (Савецка-Польская вайна, пабудова савецкай Беларусі, беларусізацыя). Мне, як даследчыку міжваеннай Беларусі, было цікава даведацца, што ў 2017 годзе за гэты перыяд вырашыў узяцца Зміцер Дзядзенка ў сваёй новай кнізе “Вялікая пралетарская сэксуальная рэвалюцыя“. Тэкст выйшаў у электронным варыянце і яго пакуль можна набыць толькі на сайце электроннай кнігарні “Kniharnia.by”.

“Вялікая пралетарская сэксуальная рэвалюцыя” – пачынаецца як дэтэктыў у гістарычным антуражы. У Оршы другой паловы 1920-х гадоў адбываецца забойства, знойдзены труп прастытуткі з перарэзаным горлам, злачынца невядомы. Праз некаторы час знаходзяць яшчэ адну забітую падобным чынам жанчыну, але гэтым разам ахвяра з “эліты” савецкага грамадства – загадчыцца жанадзелу гаркама партыі Валянціна Мачуга. За справу бярэцца АДПУ.

Як аматар “міжваенкі”, я ў першую чаргу хачу сказаць пару словаў пра антураж кнігі. Дзядзенка малюе эпоху з дапамогай даволі простых інструментаў: пераліку разнастайных савецкіх устаноў і арганізацый, цытатавання зацемак з тагачасных часопісаў і ўрыўкаў прац бальшавіцкіх тэарэтыкаў (напрыклад, Калантай), увядзеннем тыповых для эпохі герояў (ветэрана імперыялістычнай вайны, чэкіста і інш.) і апісання агульнавядомых асаблівасцяў быта 1920-х. Месцамі атмасфера перададзена ўдала – гэта ў першую чаргу датычыцца апісання паседжанняў аршанскай філіі “Маладняка”. Але часцей у тэксце паглыблення ў 1920-я не адчуваецца: напрыклад, у кнізе аршанскія міліцыянты апытваюць сведкаў забойства прастытуткі канцэлярнай мовай пратаколаў сучаснай беларускай міліцыі. Не тое каб канцэлярызмы надта змяніліся за стагоддзе, але ж няма ў той сцэне сваёй рызынкі, якая б дакладна адносіла падзеі да гістарычнага кантэксту. Тая сцэна магла б спакойна адбывацца не ў Оршы 1920-х, а ў Мінску 2010-х, розніцы чытач не адчуў бы. Таксама ў кнізе ўжываецца вельмі спрошчаны і схематычны падзел персанажаў на чальцоў оруэлаўскай “унутранай партыі” і оруэлаўскіх жа “пролаў”. Асноўныя дзеючыя асобы аповесці – гэта службоўцы і чальцы кампартыі - паказаныя, як сытыя, добра апранутыя людзі, без побытавых і грашовых праблем, а вакол іх галодныя, дурнаватыя, брудныя сяляне і гарадскія рабацягі ў якасці фона. Здаецца ж, у 1920-я савецкая ўлада яшчэ не надта моцна адасоблівалася ад працоўнага люду, каб быў заўважны такі оруэлаўскі падзел. Многія ўрадоўцы таго часу мелі такія ж побытавыя праблемы як і простыя рабочыя з гарадскіх ускрайкаў. Няма ў кнізе і абяцаных у анатацыі “рытмаў НЭПа”, адна сцэна ў рэстаране з п’яным “нэпманам” для галачкі і ўсё.

Што датычыцца цэнтральнай тэмы кнігі – уласна “сэксуальнай рэвалюцыі”, то і яна раскрыта вельмі спрошчана і нават шаблонна. Напрыклад, рэвалюцыйны злом патрыярхальнай сям’і на прыкладзе пары Валянціны і Канстанціна Мачугаў паказаны вельмі павярхоўна. Муж, які да рэвалюцыі часцяком звяртаўся да рукапрыкладства ў дачыненнях з супругай, пасля здзяйснення гістарычнага матэрыялізму атрымаў адлуп ад жонкі, ўзброенай марксістска-ленінскімі пастулатамі пра новы быт. Тэма прастытуцыі, вельмі характэрнай для БССР 1920-х гадоў праблемы, ўзгадваецца ў кнізе Дзядзенкі даволі ўскосна, толькі на прыкладзе забітай напачатку сюжэта дзяўчыны. Так, у кнізе ёсць шмат пасцельных сцэн, але ж, як і ў выпадку з “рытмамі НЭПа”, усе гэтыя сцэны напісаны нібыта “для галачкі” - каб апраўдаць слова “сэксуальная” у назве твора. Апісанні сэксу ў кнізе механістычныя, пазбаўленыя любоўнай эстэтыкі. У гэтым пункце я не магу абысціся без параўнання з класікай: у тых жа “Запісках Самсона Самасуя”, напісаных у 1920-я, нашмат больш адчуваецца жарсці і сэксуальнага юру (і гэта ня гледзячы на поўную адсутнасць пасцельных сцэн), чым ў “Вялікай пралетарскай сэксуальнай рэвалюцыі” Дзядзенкі.

З сюжэтнага боку кніга таксама пакутуе на некалькі характэрных для сучаснай беларускай прозы сымптомаў: яна надта кароткая (у кнізе змешчана толькі адна аповесць) і ў яе абарваная і скамечаная канцоўка, нібыта аўтар спяшаўся завяршыць тэкст да пэўнага тэрміну. Гэтыя хібы ўласцівы многім маладым беларускім празаікам і аўтар гэтай рэцэнзіі не выключэнне. Усе мы некуды спяшаемся, стараемся хутчэй-хутчэй выдаць сваю кнігу, і за гэтай спешкай губляецца якасць.

Дэтэктыўны складнік сюжэту “Сэксуальнай рэвалюцыі” затухае недзе да сярэдзіны аповесці і не ўяўляе з сябе нечага экстраардынарнага. Цікавая напачатку лінія з Канстанцінам Мачугай, які з-за п’янкі не памятае, ці ні ён забойца сваёй жонкі, губляецца пад наплывам іншых сюжэтных дарожак, на якія Зміцер Дзядзенка спяшаецца выбегчы, пакідаючы недасказанымі старыя. Героі аповесці апісаны скупа і незапамінальна. Часам бывае цяжка адрозніць дзе скончваецца лінія з адным героем і пачынаецца гісторыя іншага, настолькі аднолькавымі яны чытаюцца ў тэксце. За выняткам адной-двух асаблівасцяў усе мужчынскія персанажы выглядаюць блізняткамі. Жаночыя таксама не блішчаць арыгінальнасцю.

“Вялікая пралетарская сэксуальная рэвалюцыя“ – твор з добрай задумкай, цікавым сэтынгам, але не вельмі дасканалай рэалізацыяй. Бачна, што Зміцер Дзядзенка стараўся ахапіць як мага больш акалічнасцяў жыцця ў Савецкай Беларусі ў 1920-я гады і дадаць рызынку ў выглядзе той самай “сэксуальнай рэвалюцыі”, але ў пагоне за ўсеахопнасцю ўціснутай ў занадта малы аб’ём згубілася якасць. Тым не менш, спадзяюся, што Зміцер не кіне сваёй працы на ніве навелізацыі нашай мінуўшчыны пачатку ХХ стагоддзя, а “Сэксуальная рэвалюцыя” стане першым крокам да новых твораў у рэдкім для нашых часоў сэтынгу Беларусі 1920-х гадоў.

"Лабірынты безыменнага горада" - апавяданне ў жанры мэшап
партрэт
yozas_gubka


Напісаў (ну як напісаў, перамяшаў) на днях апавяданне ў жанры "мэшап", у якім перамяшаў творчасць беларуса Вацлава Ластоўска і амерыканца Говарда Лаўкрафта.

У якасці "лікбезу" - тэрмін "мэшап" (англ. mashup) паходзіць з электроннай музыкі, дзе ў пачатку 2000-х склаўся накірунак стварэння трэкаў шляхам змешвання двух падобных кампазіцый. У літаратуры ўпершыню пра "мэшап" загаварылі ў сувязі з творчасцю амерыканскага пісьменніка Сэта Грэма-Сміта. У 2009 годзе ён перапрацаваў класічны раман Джэйн Осцін "Пыха і перадузятасць" у зомбі-хорар "Пыха і перадузятасць і зомбі" і пры гэтым выкарыстаў каля 80% арыгінальнага тэксту пісьменніцы. Надалей гэтай тэхнікай пачалі карыстацца іншыя пісьменнікі і ў наступныя гады выйшлі раманы "Адроід Карэніна" Бэна Х. Уінтэрса, "Прыгоды Гекльберы Фіна і зомбі Джыма" Біла Чалгоша і інш. Зрэшты, прыклады перамешвання тэкстаў розных аўтараў у адной кнізе сустракаліся і раней. Так Умберта Эко у дэбютным рамане "Імя ружы" 1980 года выкарыстаў вялікія кавалкі тэкстаў аўтараў часоў сярэднявечча без пазначэння цытаты, прычым так арганічна ўбудаваў іх у свой тэкст, што пазнаць запазычванне змог бы толькі вузкі спецыяліст-гісторык.

Апавяданне "Лабірынты безыменнага горада" створана шляхам перамешвання двух апавяданняў: "Лабірынты" беларускага гісторыка Вацлава Ластоўскага і "Безыменны горад" амерыканскага культавага пісьменніка літаратуры жахаў Говарда Лаўкрафта (у тэксце таксама выкарыстаны ўрыўкі з яго апавядання "Фэст" у перакладзе Уладзіславы Гурыновіч). Абодва апавяданні напісаныя амаль у адзін час: "Безыменны горад" у 1921 годзе, "Лабірынты" у 1923-м. Уражвае сугучча твораў двух пісьменнікаў, якія жылі на супрацьлеглых баках планеты і стваралі настолькі тэматычна, стылістычна і атмасферна падобныя рэчы. Гэтае сугучча аўтар пастараўся перадаць у сваім мэшапе, наколькі добра гэта атрымалася – вырашаць чытачу. Па заканчэнні чытання раім таксама азнаёміцца з арыгінальнымі тэкстамі перамяшаных пісьменнікаў.

Поўны тэкст апавядання чытайце на ЛітРАЖы: http://litrazh.org/article/labirynty-bezymennaga-gorada

Шырма для "Амерыканкі"
партрэт
yozas_gubka
1. Калі ідзеш па вуліцы Гарадскі Вал у раёне прашпекта, то абавязкова продзеш каля непрыкметнага чатырохпавярховага будынка, які стаіць ушчыльную паміж двумя карпусамі Міністэрстава ўнутраных спраў і амаль нічым ад іх не адрозніваецца. Здаецца, што гэта звычайны адміністрацыйны будынак, у якім размяшчаюцца шматлікія кабінеты для супрацоўнікаў МУС ці КДБ. Але, насамрэч, у гэтым будынку хутчэй за ўсё няма ніводнага рабочага памяшкання апроч калідора, бо шырыня пабудовы ўсяго шэсць метраў. Гэты будынак толькі шырма для іншага вядомага мінскага будынка - СІЗА КДБ - які ў народзе мае назву "амерыканка".


Працяг +8 фотаCollapse )

Баранавічы 1930-х, каторыя мы страцілі
партрэт
yozas_gubka
Пост спецыяльна для kresy_arch

1. Толькі нядаўна, дзякуючы сайту 1871.by даведаўся, што ў Баранавічах у 1930-я пабудавалі не толькі радыёстанцыю ў стылі функцыяналізма але і грунтоўны будынак пошты і дом культуры з элементамі польскага манументальнага неакласіцызму канца 1930-х. Ніводны з гэтых двух будынкаў не захаваўся. Засталіся толькі фоткі (злева пошта, справа ў далечыні дом культуры):


Працяг +7 фотаCollapse )

Са святам:)
партрэт
yozas_gubka
Цэтлікі: ,

Мадэрновая архітэктура занядбанага краю
партрэт
yozas_gubka
Пост спецыяльна для kresy_arch

Архітэктура Беларусі ХХ стагоддзя цікавая тым, што на працягу двух перадваенных дзесяцігоддзяў наша краіна знаходзілася пад уплывам двух, як раней пісалі, ідэалагічна чужых архітэктурных школ: савецкай і польскай. Па выніках Рыжскай дамовы 1921 года Беларусь была падзелена – заходняя частка адышла ў склад Польскай Рэспублікі, на усходняй была ўсталявана савецкая ўлада. У БССР 1920-х гадоў спачатку развіваўся агульнасавецкі архітэктурны стыль канструктывізм, які з сярэдзіны 1930-х у адміністрацыйным парадку быў заменены на соцрэалізм. На заходняй часцы Беларусі змены архітэктурнай парадыгмы адбываліся натуральным чынам, але і там таксама можна абазначыць некалькі характэрных этапаў. У 1920-я ў новаадроджанай Польскай Рэспубліцы панаваў рамантычны нацянальны мадэрнізм, які абапіраўся на гістарычную і народную архітэктуру паўднёвых рэгіёнаў Польшчы. З пачатку 1930-х у польскую архітэктуру прыйшлі агульнаеўрапейскія павевы архітэктуры функцыяналізма, а напрыканцы дзесяцігоддзя Польская Рэспубліка, як і яе суседзі – Германія і СССР – узялася за манументалізм, які спалучаў рысы неакласіцызму і імперскі размах.

Ілюстрацыя 1. Міжваенны асабняк у Гродна. Фота: Уладзімір Садоўскі

Чытаць далейCollapse )

Мова постмадэрнізму - водгук на раман В. Марціновіча "Мова"
партрэт
yozas_gubka


“Мова” – другі раман Марціновіча, які я прачытаў, і ён падаўся мне трохі менш цікавым чым “Сфагнум”, можа з з-за таго, што я пачаў заўважаць пэўныя аўтарскія самапаўторы ў тэксце, ці з-за таго, што ў “Мове” я пабачыў нашмат больш запазычванняў з твораў масавай культуры і менш арыгінальных думак, чым у папярэнім прачытаным рамане, не ведаю.

Тое што я тут панапісваў па сутнасці не рэцэнзія і нават не агляд, я проста па старой звычцы хачу правесці паралелі паміж сюжэтам “Мовы” і раней прачытаным і прагледжаным маскультам, а таксама разгадаць адсылкі, закладзеныя аўтарам (і тут я магу памыляцца, гэта натуральна). Хачу заўважыць, што я насамрэч не ўспрымаю такія адсылкі і запазычванні за нешта дрэннае, я ў прынцыпе люблю постмадэрнізм і яго ідэю пра тое, што нічога новага напісаць ужо нельга і застаецца толькі гуляцца з формай (калі казаць спрошчана), таму адсылкі раскіданыя па тэксту “Мовы” для мяне толькі нагода пацешыца: “вось я заўважыў падабенства, а нехта, можа, і не надасць увагі.”

У пасце пра “Сфагнум” я выказаў меркаванне, што “Мова” – гэта беларускі кіберпанк (ну можа не кіберпанк, бо ён, як мы ўсе ведаем, памёр, пра што яшчэ дзесяцігоддзі таму казалі айцы-заснавальнікі Уільям Гібсан і Брус Стэрлінг, а які софт-пост-кіберпанк, але гэта не істотна). Усё-ткі па заканчэнні чытання я магу абазначыць жанравую прыналежнасць “Мовы” хутчэй больш блізкай да антыўтопіі з вялікай доляй палітычнай сатыры, чым да (пост)кіберпанка. Так, ноткі класічнага “high tech, low life” (сучасныя хмарачосы сярод трушчобаў чайнатаўну) у рамане Марціновіча прысутнічаюць, але носяць хутчэй дэкаратыўны характар, як дэталь антыўтапічнага свету і не больш.

Ну а цяпер пра адсылкі і паралелі:

1) Вялікая Кітайская Сцяна за Брэстам. Ідэя саюзнай дзяржавы Расіі і Кітая і ў прынцыпе такога антыўтапічнага свету недалёкай будучыні, які апісаны ў “Мове”, як мне здаецца, наўпрост пазычана ва Ўладзіміра Сарокіна з яго цыклу “Дзень апрычніка”-“Цукровы крэмль”. Тая ж Вялікая сцяна, якая адгарожвае Вялікі Кітай, ад загніваючага Захаду, памяшанасць мясцовага насельніцтва на кітайскай культуры, кітайская мафія, гіганскія чайнатаўны ў буйных усходнееўрапейскіх гарадах, успрыняцце тутэйшымі сябе як далёкай ускраіны і культурнай глушы “кітайскага свету” - усё гэта ёсць і ў “Мове”, і ў “Дне апрычніка”. Сусвет раманаў настолькі падобны, што я б напэўна не сільна памыліўся, калі б палічыў, што падзеі “Мовы” адбываюцца наўпрост ў адным сусвеце і ў адзін час з падзеямі “Дня апрычніка”, проста праходзяць яны ў Мінску, а не ў Маскве.

2) Брэнды. Узгадванне ў тэксце вялікай колькасці рэальна існуючых брэндаў і гандлёвых марак – гэта, у прынцыпе рыса, класічнага кіберпанка 1980-х. Прыгадайце тэкст “Нейраманта” ці відэашэраг “Блэйд раннера” – паўсюль яскравая рэклама, лагатыпы і вядомыя маркі. Марціновіч трохі развівае гэтую тэму ў бок прыдуманай у межах рамана шопінг-рэлігіі, якая падзяляе людзей паводле прыналежнасці да таго ці іншага брэнду. Тыпажы “Adidas Basics” ці ”Brioni” мы бычым вачыма аднаго з двуг герояў “Мовы” – барыгі-драгдыллера, які часта бадзяецца па загніваючых яўропах, дзе і падхапіў вірус шопінг-духоўнасці.

3) Кітайская мафія. У прынцыпе цяжка пісаць пра кітайскую мафію і не нагарадзіць штампаў і клішэ пра трыяды з вядомых усім ганконгскіх баявікоў і стужак Джона Ву. Дый Марціновіч і сам вуснамі сваіх герояў іранізуе з гэтай нагоды: маўляў, інфу пра трыяды я ведаю з глянцавых часопісаў, але хто ж там праўду напіша. Мне асабіста яшчэ спадабалася ўзгадка таго, што трыяды ў Беларусі ездзяць на нямецкіх машынах, якасць якіх у рамане апісваецца як скрайне дрэнная (еўропа ж канчаткова загніла), па старой звычцы прывезенай з азіі, дзе нямецкія машыны сярод кітайскага ламачча мелі статус прэстыжных і рэдкіх, у свеце “Мовы” і “мэрсэдэсы” ламаччо, але супраць традыцыі не папрэш.

4) Матрыца. Сцэна знаёмства барыгі з Цёткай проста адна вялікая візуальная адсылка да “Матрыцы”: сустрэча ў закінутым старым доме, два пашарпаныя скураныя фатэлі каля коміна – усё гэта нагадвае акалічнасці першай сустрэчы Неа і Морфеўса ў арыгінальным фільме 1999 года.


5) Частка з апісаннем перыяду працы джанкі ў рэкламным агенстве разам з Ганіным (якому потым Дзяржнаркакантроль прамыў мазгі) – гэта адна вялікая адсылка да “Generation «П»” Пелевіна. Марціновіч і не хаваецца, ягоны Ганін гэта наўпростая алюзія на пелевінскага Ханіна – уладальніка рэкламнага агенства, дзе працаваў галоўны герой.

6) Дзяржнаркакантроль. Арганізацыя, за непрыкметнай бюракратычнай шыльдай каторай, хаваецца злавесная цень сусветнага жандара, які цягне за нітачкі і кіруе таемнымі механізмамі сусвету – гэта вобраз з класічных антыутопій. Па сутнасці Дзяржнаркакантроль з “Мовы” гэта Міністэрства любові з “1984” Оруэла. Шэрыя непрыкметныя дзярслужачыя, якія усё пра ўсіх ведаюць, і калі трэба цягнуць за таемныя рычажкі, каб атрымаць патрэбны ім вынік. Дарэчы, узгаданы ўжо вышэй рэкламшчык Ганін, пасля прамыўкі мазгоў у Дзяржнаркакантролі выглядаў як галоўны герой “1984” у канцы раману пасля праходжання падзямелляў Мінілюбу.

7) Мова. Цяпер звернемся да самага галоўнага - да ідэі мовы як наркотыка. У прынцыпе ідэя ўплыва тэксту на свядомасць і пачуцці не праз змест, а праз самі літары і словы ў адрыве ад іх сутнасці не новая. Варта ўзгадаць філасофію постструктуралізма, згодна з якой любая мова ўжо сама па сабе абмяжоўвае свабоду выказвання думкі чалавекам, бо у сваёй структуры ўтрымлівае вялікі шэраг абмежаванняў. У больш шырокім сэнсе мова фарміруе чалавечыя думкі і паводзіны самім фактам свайго існавання. “Мова – гэта фашыст” казаў пра гэта Ралан Барт. Так што ідэя мовы-наркотыка, якая проста сваёй структурай выклікае у мазгу чытача пэўныя нейрафізіялагічныя рэакцыі можа выцякаць і з постструктуралістскіх выкладак. Ну і ідэя мовы-віруса, апісаная ў канцы кнігі Марціновіча, таксама не новая і ўжо сустракалася ў літаратуры. У прынцыпе, завяршальная частка рамана “Мова” нагадала мне апавяданне Леаніда Каганава “Закляцце духаў цела”, у якім таксама праз хібы ў тэкце на героя было аказана ўздзеянне, якое паўплывала на ягоны фізічны стан (пачытайце, вельмі цікавае і па-сапраўднаму страшнае апавяданне).

Як я ужо казаў, такая колькасць адсылак (зрэшты, я мог чагосці не знайсці, ці наадварот прыцягнуць нешта за вушы) не ёсць чымсці дрэнным. У нашым свеце арыгінальнай можа быць проста ідэя спалучэння некалькіх неарыгінальных ідэй ў адзін твор, які будзе выглядаць нечакана. Марціновіч сабраў некалькі кіберпанкаўскіх і антыўтапічных ідэй, дадаў да іх актуальныя беларускія моўныя і палітычныя праблемы, памясціў дзеянне ў беларускі сэттынг і, вуаля, атрымаўся арыгінальны твор. Ну ў каго яшчэ можна пабачыць такія цудоўныя апісанні посткітайскага Мінска з чайнатаўнам-Нямігай і плошчай Перамогі запоўненай кітайскімі алтарамі ў гонар памерлых?

Праекты савецкіх тэатраў пачатку 1930-х гадоў
партрэт
yozas_gubka
Усё-ткі відаць праўду кажуць, што архітэктар Георгій Лаўроў пры праектаванні мінскіх будынкаў у пачатку 1930-х кансультаваўся з сваімі маскоўскімі настаўнікамі - братамі Веснінамі.

1. На першай ілюстрацыі макет Дома культуры Пралетарскага раёна Масквы выкананы Веснінамі у 1930-м годзе (аб'ём справа не быў пабудаваны):


2. На двух наступных фотках - першы праект Беларускага дзяржаўнага тэатру у Мінску (будучы Оперны тэатр) зроблены Лаўровым да 1933 года:

+3 ілюстрацыіCollapse )

Пузатага пісьменніка-краязнаўцу вам у стужку:)
партрэт
yozas_gubka
Мая экскурсія па Маладзечна ў відэафармаце (+ трохі рэкламы "1813"):

Вучэнне дона Сцяпана - водгук на раман В. Марціновіча "Сфагнум"
партрэт
yozas_gubka


Пасля таго як я задзелаўся аўтарам беларускамоўнай кнігі, мяне пачалі часта пытаць, каго з сучасных беларускіх пісьменнікаў я чытаю і што магу параіць з іх кніг. На такія пытанні мне няма чаго адказаць, бо я амаль нікога з беларускіх аўтараў не чытаў і больш абазнаны ў замежнай фантастыцы, чым ў цяперашніх беларускіх творах. Таму я паставіў сабе на мэту нарэшце азнаёміцца з творчасцю сучасных беларускіх пісьменнікаў. Кой-чаго я ўжо прачытаў, але водгук захацелася напісаць пакуль што на кнігу Віктара Марціновіча "Сфагнум".

Віктар Марціновіч адзін з самых вядомых і чытаных аўтараў у Беларусі, кожная новая ягоная кніга выклікае вялікі ажыятаж у чытачоў і разгалос у прэсе. Абраць ёсць з чаго, але мой выбар першай для прачытання кнігі Марціновіча быў з большага рандомны. На сайце kniharnia.by у электронным выглядзе было толькі два яго раманы: "Мову" пачала чытаць жонка, а я, каб не паўтарацца, узяўся за "Сфагнум". Пра гэтую кнігу я раней чуў, што ў ёй шмат брыдкаслоўя і галоўныя героі тут - бандзюкі. Гэта мяне ніразу не адпугнула, бо я з'яўляюся прыхільнікам прынцыпу: "мова жывая, калі на ёй не толькі паэты пішуць узнёслыя вершы, але і мацюкаюцца гопнікі". Да таго ж, падчас чытання высветлілася, што ніякіх такіх жудасных мацюкоў у кнізе няма, а ўсё "брыдкаслоўе" абмяжоўваецца дасціпнымі выразамі літаратурнай мовай з прымессю трасянкі. Што да бандзюкоў, то і з імі не ўсё проста. "Сфагнум" спачатку выглядае падобным на "бандыцкія раманы" у мягкай вокладцы пра паходжанні "Сляпога", "Глухога" ці якога яшчэ "Храмога", якія прадаюцца ў прывакзальных ларках. Але паступова прыгоды Шульгі, Серага і Хамяка перацякаюць з тыповых "скраў-выпіў-у турму" у больш таямнічыя і незразумелыя сферы жыцця. Простыя "бандзюковыя паняцці" сутыкаюцца з загадкавымі з'явамі таямнічых беларускіх балот і патанаюць, раствараюцца ў нерамантычным быце закінутай беларускай вёскі. У гэтым сутыкненні "крымінальнай хронікі" з "веснікам селяніна", як мне здаецца, і палягае асноўны канфлікт рамана. Трохі асобным пунктам стаіць лінія міліцыянта Выхухалева, але пра яе трохі ніжэй.

Падчас чытання я нагледзеў у "Сфагнуме" некалькі паралеляў з раней прачытаным і прагледжаным. Па-першае, як бачна з загалоўка водгука, у тэксце Марціновіча прысутнічае адсылка да вядомага эзатэрычнага твора Карласа Кастанэды "Вучэнне дона Хуана" (па праўдзе, я не змог асіліць і першы том, але сутнасць трохі ўлавіў). У "Сфагнуме" ёсць таямнічы персанаж, які жыве ў далечыні ад цывілізацыі сярод балот і які валодае пэўнымі таемнымі ведамі пра гэты свет, якімі ён не спяшаецца дзяліцца з героямі рамана. Сцяпан як і герой Кастанэды карыстаецца пры пазнанні таемнага дапамогай расліннага свету: так як кактусаў у Беларусі не водзіцца, то ў ход ідуць балотныя зёлкі. Як і дон Хуан, беларускі Сцяпан, наўпрост не настаўляе героя, а дапамагае таму спазнаць ісціну з дапамогай уласнага досведа. Таямнічую і эзатэрычную карціну дапаўняе вобраз беларускай багны, які як па мне, атрымаўся ў Марціновіча проста выдатна. Дрыгодкая зямля без гарызонта, без арыентыраў і з смяротнымі пасткамі, такая сабе алегорыя на жыццё.

Другая паралель - гэта фільм Аляксея Балабанава "Груз 200". З ім я асацыяваў лінію міліцыянта Выхухалева, бо як і фільм, гэтая лінія выканана ў стылістыцы: чарнуха дзеля чарнухі. Аўтар амаль з дакументальнай дакладнасцю малюе вобраз гіпертрафаванага "ментаўскога" безпрадзелу: Выхухалеў прысвойвае рэчавыя доказы, прымушае нявіннага абгаварыць сябе ў забойстве, разносіць рэдакцыю раённай газеты, і ўсё гэта сыходзіць яму з рук, яго нават павышаюць у званні. Абазнаныя людзі мне скажуць, што гэта не выдумка, і што ў беларускай міліцыі адныя толькі Выхухалевы і Андрушы, але я не пагаджуся, канцэнтрацыя "чарнухі" у Марціновіча проста зашкальвае - і гэта ужо выглядае на адмысловы мастацкі ход. У Балабанава, канешне, усё яшчэ жошчэ, але і ў Марціновіча ёсць некалькі сцэн пасля якіх кулакі сціскаюцца ад безпакаранасці ўчынкаў мярзотнага антыгероя (аўтар, відаць, спецыяльна дабіваўся такога эфекту), але рызынкай гэтай лініі я лічу сцэну у якой аўтар спрабуе паказаць Выхухалева няшчасным і чалавечым. Дарэчы, шакуючы фінал "Сфагнума" як раз па духу вельмі блізкі да канцэпцыі балабанаўскага "Груза 200" ці, калі хочаце, "Заваднога апельсіна" Кубрыка, у якім таксама панаваў "ультрагвалт".

З таго, што мне рэзанула вока, гэта наяўнасць некалькіх абарваных сюжэтных арак (тэрміналогія з серыялаў), якія былі пачатыя і затым абрываліся ледзь не на паўслове (лёс Серага, напрыклад). Былі таксама і нераскрытыя персанажы, ад якіх чакаеш пэўных дзеянняў, а яны проста, бац, і знікаюць з тэкста. Усё гэта стварыла ў мяне адчуванне недапрацаванасці, недаскончанасці тэксту, але можа гэта проста такі мастацкі ход, і я нічога не разумею:)

У прынцыпе, мне знаёмства з творчасцю Віктара Марціновіча спадабалася, "Сфагнум" - гэта жывы прадуманы тэкст з шматлікімі адсылкамі для абазнаных людзей. Кнігу цікава чытаць не толькі таму, што яна наша беларуская і напісана па-беларуску, але і таму што ў ёй ёсць трымаючы сюжэт, каларытныя персанажы, цікавыя ідэі і канцэпцыя. Планую працягваць знаёмства.

З.Ы. "Мову" я таксама пачаў чытаць і ў мяне склалася ўражанне, што Віктар Марціновіч сваімі кнігамі адчыняе для беларускай літаратуры новыя неўласцівыя ёй да гэтага жанры. Калі "Сфагнум" - гэта беларускі "бандзюковы раман", то "Мова" - гэта беларускі "кіберпанк" (гэта калі спрасціць да аднаго жанру, бо насамрэч у кожнай з гэтых кніг кнізе намешана ўсяго патрохі).

Пружаны: у пошуках міжваеннай архітэктуры
партрэт
yozas_gubka
Пост спецыяльна для kresy_arch

1. Мая імправізаваная экпедыцыя па захаду Беларусі ў пошуках міжваеннай архітэктуры "польскіх часув" працягваецца! І спонсар сённяшняга паста маё новае месца працы - БелЭнергаСецьПраект, дзякуючы якому я трапіў у камандыроўку ў Пружаны і трохі павывучаў архітэктуру гэтага горада:)


Працяг... +40 фотаCollapse )

Зменлівы Мінск: фотаракурсы скрозь дзесяцігоддзі #1
партрэт
yozas_gubka
Сучасныя краязнаўцы, калі вывучаюць гісторыю горада, часта рабяць здымкі гарадскіх вуліц паўтараючы ракурсы са старых фотакартак. З дапамогай такога параўнання можна наглядна пабачыць змены, якія адбыліся за гады ад моманту, калі быў зроблены стары здымак. А што калі б такія параўнанні рабілі фатографы трыдцаць, пяцьдзясят ці нават сто гадоў таму? Я прагартаў сотні рэтраздымкаў, каб знайсці аднолькавыя ракурсы Мінска розных гістарычных перыядаў і цяпер запрашаю сяброў у захапляльнае падарожжа па часе!


1. Архікафедральны касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі на паштоўцы пачатку ХХ стагодзя і на фотаздымку, зробленым фотамастаком Львом Дашкевічам у 1926 годзе. Будынак з вежай, якой, як бачна, паспелі надбудаваць паверх з гадзіннікам, гэта былы езуіцкі калегіум. У 1920-я гады ў гэтым будынку размяшчаўся Вышэйшы Савет Народнай Гаспадаркі БССР, у вайну комплекс пабудоў езуіцкага кляштару моцна пацярпеў і быў канчаткова зруйнаваны ў пасляваенныя гады.


2.


Глядзець далей +18 фотаCollapse )

Корч дня
партрэт
yozas_gubka
1. Карчы жылі, карчы жывы, карчы... ну вы зразумелі. Рубрыка паціху ажывае пасля доўгай спячкі (праўда у фармаце інстаграма яна даўно жыве поўным жыццём, калі хто не ведаў - далучайцеся https://www.instagram.com/yozas_gubka/). Гэтым разам пакажу даволі рэдкі корч, які абнаружыўся ў наваколлях Заслаўя. Гэта усходнегерманскі Wartburg 353W (1975-1988), так, больш познія "Вартбургі" тыя што 1.3 даволі распаўсюджаны і ў некаторых дварах Мінска іх болей чым "жыгулёў" стаіць, але менавіта такі 353-ці "варт" я бачу ў Беларусі другі раз:


2. Гэты ж корч удвая корч, бо ўжо месцамі парос мохам (хаця год таму я яго на гэтым месцы не бачыў, відаць прыцягнулі аднекуль), а я такія інсталяцыі люблю:

"Крывавы памол" - водгук на беларускую вампірскую сагу
партрэт
yozas_gubka


Пра кнігу Сяржука Сокалава-Воюша "Крывавы памол" я упершыню пачуў ад Усевалада Сцебуракі ў ФБ у такім кантэксце, маўляў, што вось сапраўдны першы беларускі зомбі-хорар, а не мая кніга "1813". Яшчэ я даведаўся, што ў кнізе адным з герояў з'яўляецца Фелікс Дзяржынскі, што сама кніга пра вупыроў і дзеянне яе адбываецца ў Беларусі. Пачуўшы ўсё гэта я ўявіў сабе наступны сюжэт "Крывага памола": Жалезны Фелікс на чале атрада чэкістаў-вампіраў напачатку 1920-х гадоў ладзіць крывавую харчразвёрстку ў адным з беларускіх паветаў і група, напрыклад, слуцкіх антыбальшавіцкіх паўстанцаў адбіваецца ад іх нападаў і вызваляе край ад вупыровай навалы. Але я памыліўся, кніга зусім не пра тое (таму мой прыдуманы сюжэт застаецца вольным для выкарстоўвання :).

"Крывавы памол" знайсці цяжка: кніга 2004 году выдання ўжо не прадаецца ў кнігарнях, а электроннай версіі, афіцыйнай ці пірацкай, яна не мае. Мне пашчасціла атрымаць асобнік ад чальца "Гродзенскай піўной лігі" шаноўнага bliss84, у якога маецца вялікая бібліятэка беларускай літаратуры і ў якога я ночыў пасля гродзенскай прэзентацыі "1813" напачатку чэрвеня. Кнігу чытаў недоўга, яна невялікая, трохі большая за маю "1813". Чытаецца лёгка і мова жывая, але як я казаў вышэй кніга не пра тое, пра што я першапачаткова падумаў.

Сюжэт ў "Крывавым памоле" раскрываецца паводле прынцыпа "расказ у расказе" (ці як там гэта правільна завецца). Усё б нічога, але тыя расказы ў разказе заходзяць недзе да пятага-шостага ўзроўню (амаль як у ноланаўскім "Inception"). Калі коратка: герою з нашага часу (першая лінія часу) ягоны дзед расказвае гісторыю пра тое, як ужо ягоны дзед расказываў яму сваю гісторыю (лінія часу - др.пал.ХІХ ст.), у якой перыядычна герою (дзедаваму дзеду) іншыя асобы расказваюць свае гісторыі ў якіх таксама ўкладзены ўнутр яшчэ гісторыі. Гучыць заблытана, але так і ёсць, і гэта стварае цяжкасці для успрыняцця тэкту, асабліва ў канцы кнігі - калі ўсе гэтыя глыбінныя гісторыі амаль адначасова абрываюцца ў нішто. У прынцыпе ад сюжэтнай лініі, якая адбываецца ў нашым часе, на маю думку, можна было б і пазбавіцца. Яна пачынаецца з нічога, разгортваецца незвязанымі ўрыўкамі і скончваецца нейкім пшыкам на паўстаронкі, які нічога не тлумачыць. Без яе кніга выглядала б больш гарманічна, бо у той унутранай гісторыі ёсць што пачытаць.

Дзеянне гістарычнай сюжэтнай лініі адбываецца ў другой палове ХІХ стагоддзя на беларускіх землях у складзе Расійскай Імперыі. Герой яе - беларускі шляхціч Антон Абруч-Жахоўскі - сутыкаецца падчас візіту да далёкіх родзічаў у Дзяржынава з містычнай з'явай. У сядзібе Дзяржынскіх з'яўляюцца два загадкавых госця, называюцца дактарамі і прымаюць роды ў цяжарнай жонкі гаспадара сядзібы Эдмунда Дзяржынскага. Яны падгаворваюць гаспадароў назваць нованароджанага Феліксам (ага, ну вы зразумелі, той самы Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі), а з раніцы знікаюць, прычым так, што ніхто не памятае пра іх учорашнюю прысутнасць, і ўсе думаюць, што роды прымала жонка арандатара з суседняга хутара. Адзін толькі Абруч-Жахоўскі чамусці застаўся пры сваёй памяці і добра запомніў загадкавых гасцей. Гэтых абставін ён гаспадарам не раскрывае і пачынае сваё расследванне падзей таямнічага вечара. Вось такая завязка. Хачу сказаць, што атмасферу "віктарыянскіх жахаў" Сокалаву-Воюшу перадаць у кнізе ўдалося, і не толькі перадаць але і адаптаваць пад беларускія рэаліі ХІХ стагоддзя, адно апісанне шляху да аддаленай шляхецкая сядзібы напярэдадні буры чаго вартае. Як не цяжка здагадацца, загадкавыя госці Дзяржынскіх былі вампірамі, ці як піша аўтар вупырамі. Але вобраз вупыроў у кнізе Сокалава-Воюша трохі адрозніваецца ад класічнага "Дракулы" Брэма Стокера. Аўтар, як я зразумеў, пры стварэнні вобразаў антыгерояў абапіраўся на беларускія паданні і легенды пра вампіраў, ды яшчэ прымяшаў да гэтага масонаў, тампліераў і іншыя таемныя арганізацыі. Атрымаўся даволі цікавы кактэль, але па-мойму трохі недамяшаны, чагосці мне ў вобразе тых вупыроў не хапала, хаця атмасфера нагнятання жаху і прадчуванне змовы, як я ўжо казаў, перададзена добра. Але самае галоўнае ў "Крывавым памоле" няма ніякіх зомбі (тамтэйшыя вупыры ўсё-ткі асобы з інтэлектам і розумам, і не заражаюць вампірызмам усіх навокал), так што гэта 100% не зомбі-хорар:) (магу выдахнуць) Таксама ў тэксце мала экшэну, ёсць толькі адна баявая сцэна з абаронай сядзібы ад нападу вупыроў, дый тая апісана неяк ірвана і згортваецца раптоўна і незразумела. Затое, што мне спадабалася, гэта мова герояў і апісанне быту шляхецкіх сядзіб таго часу, бачна, што аўтар займаўся вывучэннем гэтай справы перад напісаннем кнігі не тое што я.

Напрыканцы, хачу сказаць, што "Крывавы памол" кніга даволі цікавая, не без хібаў, але як узор беларускага містычнага жаху вельмі выразная і вартая прачытання. А яшчэ яна вартая перавыдання хаця б у электронным варыянце. Думаю, на хвалі цікавасці да містычных/калямістычных твораў у антуражы Беларусі ХІХ стагоддзя (мая "1813", "Дагератып" Людмілы Рублеўскай) "Крывавы памол" Сокалава-Воюша б карыстаўся попытам.

"1813" у Гродна
партрэт
yozas_gubka
У пятніцу 9 чэрвеня я буду прэзентаваць сваю кнігу "1813" у Гродна. Прэзентацыя пройдзе ў бары BEERлога (вул.Вольгі Соламавай, 137, ГЦ ФОЛЮШ) у межах сустрэчы "Грозенскай піўной Лігі", таму арганізатары абяцаюць шмат крафтавага піва:) Уваход вольны!

?

Log in

No account? Create an account