Уладзімір Садоўскі (yozas_gubka) wrote,
Уладзімір Садоўскі
yozas_gubka

"Крэсовая" архітэктура Вільні #1: Žvėrynas - Zwierzyniec - Звярынец

Пост спецыяльна для kresy_arch.

UPD. Пост дапоўнены інфармацыяй ад andris_kurbskis.

Падчас нядаўняй паездкі ў Вільню мы з Наташай прайшліся па Звярынцу (літ.Žvėrynas, польск. Zwierzyniec) - раёну літоўскай сталіцы, што месціцца на правым беразе Віліі (літ. Neris). Раён гэты адносна малады, актыўна стаў забудоўвацца толькі ў канцы ХІХ ст.- пач. ХХ ст., прычым, ў асноўным, лецішчамі і рэзідэнцыямі не самых бедных жыхароў Вільні. У міжваенны час будаўніцтва тут таксама вялося, аб чым сведчаць шматлікія прыклады цаглянага функцыяналізму і драўлянага мадэрнізму, раскіданыя тут і там па раёне.

Пачну я свой расказ пра архітэктуру Звярынца як-раз такі з функцыяналізма, бо сярод забудовы раёна ў ім лягчэй за ўсё пазнаць "міжваенку". У індэфікацыі часовай прыналежнасці драўляных дамоў узнікаюць пэўныя цяжкасці, але пра гэта будзе ніжэй.

1. На тэрыторыі Жверынаса-Звярынца можна сустрэць некалькі індывідуальных "міжваенных", як у нас кажуць, катэджаў у характэрным для 1930-х гадоў стылі функцыяналізма. Такое будаўніцтва было вельмі папулярна ў Другой Рэчы Паспалітай, і прыклады яго можна пабачыць ў тым ліку і ў гарадах "Заходняй Беларусі" (гл. Брэстскі функцыяналізм, Драўляны функцыяналізм Гродна).
Функцыяналістскі катэдж на вул.Traidenio:
IMG_6052

2. На жаль, на літоўскіх будынках я не заўважаў таблічак "каштоўнасць, ахоўваецца дзяржавай" з годам пабудовы, таму магу памыляцца ў вызначэнні перыяда пабудовы гэтага дома (добрыя людзі ў каментах, пэўна ж, выправяць мяне, калі што). Да таго ж у мяне няма на руках аэрафотаздымкаў гэтага раёна Вільні часоў Другой сусветнай, каб параўнаць з сучаснымі гуглздымкамі і вызначыць даваенныя пабудовы.
IMG_6054

3. Яшчэ адзін асабняк у стылі функцыяналізма месціцца па вул.А.Міцкевіча:
andris_kurbskis: Вилла Яна Стеруо–Орлицкого. Архитектор Антон Форкиевич, 1936—1937
IMG_6147

4.
IMG_6153

5. Увогуле, на гэтай вуліцы багата функцыяналізму. Вось адміністрацыйны будынак родам з 1930-х:
IMG_6144

6. Жылы шматкватэрнік, па выгляду гадоў 1937-1939:
IMG_6165

7. Характэрнае для таго часу аздабленне балконаў:
IMG_6143

8. Від з боку:
IMG_6167

9. Насупраць гэтага месціцца такі ж просты і шэры чатырохпавярховік, але я не ўпэўнены, што ён міжваенны:
IMG_6138

10. На перакрыжаванні вул.A.Mickevičiaus і вул.Kęstučio размешчаны такі цікавы міжваенны будынак:
IMG_6091

11. Цяпер тут знаходзіцца дзіцячы садок, што было раней, не ведаю:
IMG_6089

12. Асабіста мне гэты будынак паказаўся вельмі падобным на зменшаную копію вось гэтага гомельскага жылога дома (пост пра "міжваенны" Гомель):


13. Асабліва асцякленне леснічных клетак падобна - але гэта проста такія аднолькавыя рысы канструктывізму і функцыяналізму:
IMG_6090

14. Жылая "міжваенка" трохі далей па вул.Міцкевіча - таксама паўкруглыя рашоткі балконнай агароджы:
andris_kurbskis: Доходный дом Станисуава и Бронисуавы Банель. Архитектор Пётр Стабровски, 1938:
IMG_6082

15. Напрыканцы гэтай вуліцы, дарэчы, размяшчаюцца жылыя дамы Саюза літоўскіх кампазітараў (арганізацыя існуе дагэтуль):
andris_kurbskis: Проект 1959 года. Построен в 1960—1966. Волокита связана с негодованием в московских кабинетах и сопротивлением со стороны советских чиновников, которые видели этот комплекс из 16 сблокированных двухэтажных вилл «буржуйским». Архитектор Чеканаускас задумал этот комплекс после поездки в Финляндию, которую организовал летом 1959 г. союз архитекторов СССР.
IMG_6067

16. Блакаваныя дамы пабудаваны ўжо пасля вайны паводле праекта літоўскага архітэктара Вітаўтаса Чэканаўскаса (літ. Vytautas Edmundas Čekanauskas) ў 1966 годзе:
IMG_6062

17. Чаму я пра іх пішу? Бо ў "міжваеннай" Польшчы ў 1930-я таксама часта эксперыментавалі з блакаваным малапавярховым жыллём. За прыкладамі далёка хадзіць не трэба - блакаваная забудова 1930 года на вул.Olandų у Вільні (здымак гугла, я ў гэты раён пешкі яшчэ не заходзіў):


18. Але вернемся на вул.А.Міцкевіча, тут апроч функцыяналізму захавалася некалькі дамоў больш ранняга перыяду 1920-х гадоў у стылі нацыянальнага мадэрнізму (польск. styl narodowy). Напрыклад гэты двухпавярховік:
andris_kurbskis: Две рядом стоящие виллы Констанции Сволкиен и Яна Жавишы. Архитектор Даниель Розенгауз, 1930—1932:
IMG_6154

19. Гэты таксама падобны на "міжваенку", але да канца я ў тым не ўпэўнены:
IMG_6158

20. Дом у стылі ранняга функцыяналізму, ці пераробка старога дома пад функцыяналізм (а ў Другой Рэчы Паспалітай любілі такім займацца, як, зрэшты, і ў СССР з яго перабудовамі "дарэвалюцыёнак" пад канструктывізм):
IMG_6105

21. Недалёка ад вул.Міцкевіча на вул.Караімаў стаіць такі надбудаваны цагляны дом з рысамі функцыяналізму:
IMG_6170

22. Дарэчы, вуліца гэтая названая у гонар народу караімаў, які паходзіць з Крыму, і які рассяліўся па ВКЛ у часы Вітаўта (у сучаснай Літве две караімскія дыяспары знаходзяцца ў Вільні і Троках). Калі выйсці па вул.Караімаў да вул.Liubarto можна пабачыць кенэсу - храм караімскай рэлігіі, пабудаваны ў перыяд 1908-1923 гадоў:
IMG_6135

22. Сама вул.Liubarto забудавана тыповымі "сталінкамі" ужо ў 1950-я гады:
IMG_6112

24. Гэты від нагадаў мне вул.Маўчанскага ў Маладзечна ў раёне Гелянова:
IMG_4883

25. Але я адхіліўся ад тэмы "польскіх домікаў":) Калі вярнуцца да "катэджаў" у стылі функцыяналізму, то ў Звярнцу яшчэ ёсць, прынамсі, два будынкі, якія выклікалі маю цікавасць. Але з імі не ўсё так проста, яны выглядаюць вельмі свежымі, нібыта пабудаванымі ў апошняе дзесяцігоддзе, хоць і стылі блізкім да 1930-х гадоў. Глядзіце самі:
andris_kurbskis: Вилла начала 90–х прошлого века, свеже перекрашена.
IMG_6003

26. Калі я не памыляюся, і дамы сучасныя, то застаецца толькі выказаць павагу тым людзям, у якіх ёсць не толькі вялікія грошы (нагадаю, Звярынец далёка не самы танны раён), але і добры архітэктурны густ:
andris_kurbskis: До недавнего времени на этом месте стоял типовой советский кипичный коттедж примерно 1959 г. потройки. Вилла современная.
IMG_6007

27. Дарэчы, і прыватны медыцынскі цэнтр у Звярынцы пабудавалі з аглядкай на стылістыку 1930-х:
IMG_6017

28. З функцыяналізмам усё. Але хапае ў Звярынцу і іншых асабнякоў, якія выклікаюць у мяне падазрэнні ў "міжваеннасці". Напрыклад, домікі такога кшталту адначасова падобныя на індывідуальныя дамы для спецыялістаў высокага рангу пасляваеннага СССР і на міжваенныя "крэсовыя" катэджы:
IMG_5971

29. Абодва будынкі знаходзяцца на вул.Poškos:
IMG_5965

30. Пра наступны тып асабнякоў можна таксама дваіста сказаць, што гэта магчыма дарэвалюцыйныя лецішчы, ці жыллё для польскіх "асаднікаў" 1920-х гадоў:
IMG_5945

31. Такая вось замінка. Вул.Latvių:
IMG_5946

32. Будынак матэрыялам і стылем падобны на міжваенную забудову ў Гальшанах:
IMG_6027

33. Яшчэ адзін дом з светлай цэглы, але з больш складаным аздабленнем фасада, напэўна ён усё-ткі "дарэвалюцыйны":
IMG_5943

34. Апроч асабнякоў, ёсць у Звярынцы і шматкватэрныя дамы, якія пабудаваны паводле тыповых праектаў 1920-х гадоў. Першы на вул.Poškos:
IMG_5978

35. Другі на вул.Kęstučio:
IMG_6047

36. Ён жа. Адваротны фасад:
IMG_6044

37. На вул.Pušų ёсць тры аднолькавых тыповых двухпавярховых дамка з вежачкамі па цэнтру:
IMG_6041

38. Мяркую, што яны пасляваенныя (фотка гугла):
гугль1

39. Апошні цагляны магчыма "міжваенны" домік і пераходзім да драўлянага дойлідства:
IMG_5930

40. Драўляных дамоў у Звярынцу шмат і вызначыць, якія з іх належаць да "міжваеннага" перыяду, а якія да "дарэвалюцыйнага", даволі цяжка. Частка драўляных пабудоў узведзена паводле тыповых праектаў - вось прыкладам дамы аднаго тыпу:
IMG_5920

41. Хутчэй за ўсё пабудовы міжваенныя, але я магу памыляцца:
IMG_6014

42. Падобных дамоў у Звярынцу шмат:
IMG_5924

43.
IMG_5954

44.
IMG_5966

45. Сайдынгавая хвароба не абмінула і гэты край:(
IMG_6004

46. Падобны дом з брандмуром:
IMG_6023

47. Дамы трохі іншага тыпу, але таксама падобныя. Магчыма ўсе яны пабудаваныя да 1917 года:
IMG_5935

48.
IMG_5933

49.
IMG_6034

50.
IMG_6008

51.
IMG_5967

52. Але ёсць у гэтым раёне пару дамкоў, якія сумневу ў "міжваеннасці" у мяне не выклікаюць. Вось тыповы так званы "закапанскі стыль" (нацыянальны мадэрнізм):
IMG_6099

53. Домік на вул.Kęstučio:
IMG_6101

54. Скрыты ў ценю дом з "сонцам" над ганкам:
IMG_6050

55. Гэты таксама падобны:
IMG_5997

56. А гэты подобны на адфігачаны да непазнавальнасці "закапанскі" домік паводле праекту архітэктара Ю.Клоса:


57. Параўнайце з домікам з Глыбокага:


58. Нешта падобнае на драўляны функцыяналізм:
IMG_6006

59. Вось яшчэ адзін падобны, але я не ўпэўнены, што гэта "міжваенка", надта сучасна ён выглядае (можа проста рамонт быў якасны):
IMG_6063

60. На развітанне домік з "карчом" з 18-га карчэпаста:)
Tags: kresy_arch, Вільня, Літоўская Рэспубліка, архітэктура, падарожжы, перапост, фота
Subscribe

Recent Posts from This Journal

Buy for 10 tokens
Buy promo for minimal price.
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 8 comments