Уладзімір Садоўскі (yozas_gubka) wrote,
Уладзімір Садоўскі
yozas_gubka

Вучэнне дона Сцяпана - водгук на раман В. Марціновіча "Сфагнум"



Пасля таго як я задзелаўся аўтарам беларускамоўнай кнігі, мяне пачалі часта пытаць, каго з сучасных беларускіх пісьменнікаў я чытаю і што магу параіць з іх кніг. На такія пытанні мне няма чаго адказаць, бо я амаль нікога з беларускіх аўтараў не чытаў і больш абазнаны ў замежнай фантастыцы, чым ў цяперашніх беларускіх творах. Таму я паставіў сабе на мэту нарэшце азнаёміцца з творчасцю сучасных беларускіх пісьменнікаў. Кой-чаго я ўжо прачытаў, але водгук захацелася напісаць пакуль што на кнігу Віктара Марціновіча "Сфагнум".

Віктар Марціновіч адзін з самых вядомых і чытаных аўтараў у Беларусі, кожная новая ягоная кніга выклікае вялікі ажыятаж у чытачоў і разгалос у прэсе. Абраць ёсць з чаго, але мой выбар першай для прачытання кнігі Марціновіча быў з большага рандомны. На сайце kniharnia.by у электронным выглядзе было толькі два яго раманы: "Мову" пачала чытаць жонка, а я, каб не паўтарацца, узяўся за "Сфагнум". Пра гэтую кнігу я раней чуў, што ў ёй шмат брыдкаслоўя і галоўныя героі тут - бандзюкі. Гэта мяне ніразу не адпугнула, бо я з'яўляюся прыхільнікам прынцыпу: "мова жывая, калі на ёй не толькі паэты пішуць узнёслыя вершы, але і мацюкаюцца гопнікі". Да таго ж, падчас чытання высветлілася, што ніякіх такіх жудасных мацюкоў у кнізе няма, а ўсё "брыдкаслоўе" абмяжоўваецца дасціпнымі выразамі літаратурнай мовай з прымессю трасянкі. Што да бандзюкоў, то і з імі не ўсё проста. "Сфагнум" спачатку выглядае падобным на "бандыцкія раманы" у мягкай вокладцы пра паходжанні "Сляпога", "Глухога" ці якога яшчэ "Храмога", якія прадаюцца ў прывакзальных ларках. Але паступова прыгоды Шульгі, Серага і Хамяка перацякаюць з тыповых "скраў-выпіў-у турму" у больш таямнічыя і незразумелыя сферы жыцця. Простыя "бандзюковыя паняцці" сутыкаюцца з загадкавымі з'явамі таямнічых беларускіх балот і патанаюць, раствараюцца ў нерамантычным быце закінутай беларускай вёскі. У гэтым сутыкненні "крымінальнай хронікі" з "веснікам селяніна", як мне здаецца, і палягае асноўны канфлікт рамана. Трохі асобным пунктам стаіць лінія міліцыянта Выхухалева, але пра яе трохі ніжэй.

Падчас чытання я нагледзеў у "Сфагнуме" некалькі паралеляў з раней прачытаным і прагледжаным. Па-першае, як бачна з загалоўка водгука, у тэксце Марціновіча прысутнічае адсылка да вядомага эзатэрычнага твора Карласа Кастанэды "Вучэнне дона Хуана" (па праўдзе, я не змог асіліць і першы том, але сутнасць трохі ўлавіў). У "Сфагнуме" ёсць таямнічы персанаж, які жыве ў далечыні ад цывілізацыі сярод балот і які валодае пэўнымі таемнымі ведамі пра гэты свет, якімі ён не спяшаецца дзяліцца з героямі рамана. Сцяпан як і герой Кастанэды карыстаецца пры пазнанні таемнага дапамогай расліннага свету: так як кактусаў у Беларусі не водзіцца, то ў ход ідуць балотныя зёлкі. Як і дон Хуан, беларускі Сцяпан, наўпрост не настаўляе героя, а дапамагае таму спазнаць ісціну з дапамогай уласнага досведа. Таямнічую і эзатэрычную карціну дапаўняе вобраз беларускай багны, які як па мне, атрымаўся ў Марціновіча проста выдатна. Дрыгодкая зямля без гарызонта, без арыентыраў і з смяротнымі пасткамі, такая сабе алегорыя на жыццё.

Другая паралель - гэта фільм Аляксея Балабанава "Груз 200". З ім я асацыяваў лінію міліцыянта Выхухалева, бо як і фільм, гэтая лінія выканана ў стылістыцы: чарнуха дзеля чарнухі. Аўтар амаль з дакументальнай дакладнасцю малюе вобраз гіпертрафаванага "ментаўскога" безпрадзелу: Выхухалеў прысвойвае рэчавыя доказы, прымушае нявіннага абгаварыць сябе ў забойстве, разносіць рэдакцыю раённай газеты, і ўсё гэта сыходзіць яму з рук, яго нават павышаюць у званні. Абазнаныя людзі мне скажуць, што гэта не выдумка, і што ў беларускай міліцыі адныя толькі Выхухалевы і Андрушы, але я не пагаджуся, канцэнтрацыя "чарнухі" у Марціновіча проста зашкальвае - і гэта ужо выглядае на адмысловы мастацкі ход. У Балабанава, канешне, усё яшчэ жошчэ, але і ў Марціновіча ёсць некалькі сцэн пасля якіх кулакі сціскаюцца ад безпакаранасці ўчынкаў мярзотнага антыгероя (аўтар, відаць, спецыяльна дабіваўся такога эфекту), але рызынкай гэтай лініі я лічу сцэну у якой аўтар спрабуе паказаць Выхухалева няшчасным і чалавечым. Дарэчы, шакуючы фінал "Сфагнума" як раз па духу вельмі блізкі да канцэпцыі балабанаўскага "Груза 200" ці, калі хочаце, "Заваднога апельсіна" Кубрыка, у якім таксама панаваў "ультрагвалт".

З таго, што мне рэзанула вока, гэта наяўнасць некалькіх абарваных сюжэтных арак (тэрміналогія з серыялаў), якія былі пачатыя і затым абрываліся ледзь не на паўслове (лёс Серага, напрыклад). Былі таксама і нераскрытыя персанажы, ад якіх чакаеш пэўных дзеянняў, а яны проста, бац, і знікаюць з тэкста. Усё гэта стварыла ў мяне адчуванне недапрацаванасці, недаскончанасці тэксту, але можа гэта проста такі мастацкі ход, і я нічога не разумею:)

У прынцыпе, мне знаёмства з творчасцю Віктара Марціновіча спадабалася, "Сфагнум" - гэта жывы прадуманы тэкст з шматлікімі адсылкамі для абазнаных людзей. Кнігу цікава чытаць не толькі таму, што яна наша беларуская і напісана па-беларуску, але і таму што ў ёй ёсць трымаючы сюжэт, каларытныя персанажы, цікавыя ідэі і канцэпцыя. Планую працягваць знаёмства.

З.Ы. "Мову" я таксама пачаў чытаць і ў мяне склалася ўражанне, што Віктар Марціновіч сваімі кнігамі адчыняе для беларускай літаратуры новыя неўласцівыя ёй да гэтага жанры. Калі "Сфагнум" - гэта беларускі "бандзюковы раман", то "Мова" - гэта беларускі "кіберпанк" (гэта калі спрасціць да аднаго жанру, бо насамрэч у кожнай з гэтых кніг кнізе намешана ўсяго патрохі).
Tags: зацемка, кнігі, меркаванне
Subscribe

Posts from This Journal “кнігі” Tag

Buy for 10 tokens
Buy promo for minimal price.
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 17 comments

Posts from This Journal “кнігі” Tag