Уладзімір Садоўскі (yozas_gubka) wrote,
Уладзімір Садоўскі
yozas_gubka

Мова постмадэрнізму - водгук на раман В. Марціновіча "Мова"



“Мова” – другі раман Марціновіча, які я прачытаў, і ён падаўся мне трохі менш цікавым чым “Сфагнум”, можа з з-за таго, што я пачаў заўважаць пэўныя аўтарскія самапаўторы ў тэксце, ці з-за таго, што ў “Мове” я пабачыў нашмат больш запазычванняў з твораў масавай культуры і менш арыгінальных думак, чым у папярэнім прачытаным рамане, не ведаю.

Тое што я тут панапісваў па сутнасці не рэцэнзія і нават не агляд, я проста па старой звычцы хачу правесці паралелі паміж сюжэтам “Мовы” і раней прачытаным і прагледжаным маскультам, а таксама разгадаць адсылкі, закладзеныя аўтарам (і тут я магу памыляцца, гэта натуральна). Хачу заўважыць, што я насамрэч не ўспрымаю такія адсылкі і запазычванні за нешта дрэннае, я ў прынцыпе люблю постмадэрнізм і яго ідэю пра тое, што нічога новага напісаць ужо нельга і застаецца толькі гуляцца з формай (калі казаць спрошчана), таму адсылкі раскіданыя па тэксту “Мовы” для мяне толькі нагода пацешыца: “вось я заўважыў падабенства, а нехта, можа, і не надасць увагі.”

У пасце пра “Сфагнум” я выказаў меркаванне, што “Мова” – гэта беларускі кіберпанк (ну можа не кіберпанк, бо ён, як мы ўсе ведаем, памёр, пра што яшчэ дзесяцігоддзі таму казалі айцы-заснавальнікі Уільям Гібсан і Брус Стэрлінг, а які софт-пост-кіберпанк, але гэта не істотна). Усё-ткі па заканчэнні чытання я магу абазначыць жанравую прыналежнасць “Мовы” хутчэй больш блізкай да антыўтопіі з вялікай доляй палітычнай сатыры, чым да (пост)кіберпанка. Так, ноткі класічнага “high tech, low life” (сучасныя хмарачосы сярод трушчобаў чайнатаўну) у рамане Марціновіча прысутнічаюць, але носяць хутчэй дэкаратыўны характар, як дэталь антыўтапічнага свету і не больш.

Ну а цяпер пра адсылкі і паралелі:

1) Вялікая Кітайская Сцяна за Брэстам. Ідэя саюзнай дзяржавы Расіі і Кітая і ў прынцыпе такога антыўтапічнага свету недалёкай будучыні, які апісаны ў “Мове”, як мне здаецца, наўпрост пазычана ва Ўладзіміра Сарокіна з яго цыклу “Дзень апрычніка”-“Цукровы крэмль”. Тая ж Вялікая сцяна, якая адгарожвае Вялікі Кітай, ад загніваючага Захаду, памяшанасць мясцовага насельніцтва на кітайскай культуры, кітайская мафія, гіганскія чайнатаўны ў буйных усходнееўрапейскіх гарадах, успрыняцце тутэйшымі сябе як далёкай ускраіны і культурнай глушы “кітайскага свету” - усё гэта ёсць і ў “Мове”, і ў “Дне апрычніка”. Сусвет раманаў настолькі падобны, што я б напэўна не сільна памыліўся, калі б палічыў, што падзеі “Мовы” адбываюцца наўпрост ў адным сусвеце і ў адзін час з падзеямі “Дня апрычніка”, проста праходзяць яны ў Мінску, а не ў Маскве.

2) Брэнды. Узгадванне ў тэксце вялікай колькасці рэальна існуючых брэндаў і гандлёвых марак – гэта, у прынцыпе рыса, класічнага кіберпанка 1980-х. Прыгадайце тэкст “Нейраманта” ці відэашэраг “Блэйд раннера” – паўсюль яскравая рэклама, лагатыпы і вядомыя маркі. Марціновіч трохі развівае гэтую тэму ў бок прыдуманай у межах рамана шопінг-рэлігіі, якая падзяляе людзей паводле прыналежнасці да таго ці іншага брэнду. Тыпажы “Adidas Basics” ці ”Brioni” мы бычым вачыма аднаго з двуг герояў “Мовы” – барыгі-драгдыллера, які часта бадзяецца па загніваючых яўропах, дзе і падхапіў вірус шопінг-духоўнасці.

3) Кітайская мафія. У прынцыпе цяжка пісаць пра кітайскую мафію і не нагарадзіць штампаў і клішэ пра трыяды з вядомых усім ганконгскіх баявікоў і стужак Джона Ву. Дый Марціновіч і сам вуснамі сваіх герояў іранізуе з гэтай нагоды: маўляў, інфу пра трыяды я ведаю з глянцавых часопісаў, але хто ж там праўду напіша. Мне асабіста яшчэ спадабалася ўзгадка таго, што трыяды ў Беларусі ездзяць на нямецкіх машынах, якасць якіх у рамане апісваецца як скрайне дрэнная (еўропа ж канчаткова загніла), па старой звычцы прывезенай з азіі, дзе нямецкія машыны сярод кітайскага ламачча мелі статус прэстыжных і рэдкіх, у свеце “Мовы” і “мэрсэдэсы” ламаччо, але супраць традыцыі не папрэш.

4) Матрыца. Сцэна знаёмства барыгі з Цёткай проста адна вялікая візуальная адсылка да “Матрыцы”: сустрэча ў закінутым старым доме, два пашарпаныя скураныя фатэлі каля коміна – усё гэта нагадвае акалічнасці першай сустрэчы Неа і Морфеўса ў арыгінальным фільме 1999 года.


5) Частка з апісаннем перыяду працы джанкі ў рэкламным агенстве разам з Ганіным (якому потым Дзяржнаркакантроль прамыў мазгі) – гэта адна вялікая адсылка да “Generation «П»” Пелевіна. Марціновіч і не хаваецца, ягоны Ганін гэта наўпростая алюзія на пелевінскага Ханіна – уладальніка рэкламнага агенства, дзе працаваў галоўны герой.

6) Дзяржнаркакантроль. Арганізацыя, за непрыкметнай бюракратычнай шыльдай каторай, хаваецца злавесная цень сусветнага жандара, які цягне за нітачкі і кіруе таемнымі механізмамі сусвету – гэта вобраз з класічных антыутопій. Па сутнасці Дзяржнаркакантроль з “Мовы” гэта Міністэрства любові з “1984” Оруэла. Шэрыя непрыкметныя дзярслужачыя, якія усё пра ўсіх ведаюць, і калі трэба цягнуць за таемныя рычажкі, каб атрымаць патрэбны ім вынік. Дарэчы, узгаданы ўжо вышэй рэкламшчык Ганін, пасля прамыўкі мазгоў у Дзяржнаркакантролі выглядаў як галоўны герой “1984” у канцы раману пасля праходжання падзямелляў Мінілюбу.

7) Мова. Цяпер звернемся да самага галоўнага - да ідэі мовы як наркотыка. У прынцыпе ідэя ўплыва тэксту на свядомасць і пачуцці не праз змест, а праз самі літары і словы ў адрыве ад іх сутнасці не новая. Варта ўзгадаць філасофію постструктуралізма, згодна з якой любая мова ўжо сама па сабе абмяжоўвае свабоду выказвання думкі чалавекам, бо у сваёй структуры ўтрымлівае вялікі шэраг абмежаванняў. У больш шырокім сэнсе мова фарміруе чалавечыя думкі і паводзіны самім фактам свайго існавання. “Мова – гэта фашыст” казаў пра гэта Ралан Барт. Так што ідэя мовы-наркотыка, якая проста сваёй структурай выклікае у мазгу чытача пэўныя нейрафізіялагічныя рэакцыі можа выцякаць і з постструктуралістскіх выкладак. Ну і ідэя мовы-віруса, апісаная ў канцы кнігі Марціновіча, таксама не новая і ўжо сустракалася ў літаратуры. У прынцыпе, завяршальная частка рамана “Мова” нагадала мне апавяданне Леаніда Каганава “Закляцце духаў цела”, у якім таксама праз хібы ў тэкце на героя было аказана ўздзеянне, якое паўплывала на ягоны фізічны стан (пачытайце, вельмі цікавае і па-сапраўднаму страшнае апавяданне).

Як я ужо казаў, такая колькасць адсылак (зрэшты, я мог чагосці не знайсці, ці наадварот прыцягнуць нешта за вушы) не ёсць чымсці дрэнным. У нашым свеце арыгінальнай можа быць проста ідэя спалучэння некалькіх неарыгінальных ідэй ў адзін твор, які будзе выглядаць нечакана. Марціновіч сабраў некалькі кіберпанкаўскіх і антыўтапічных ідэй, дадаў да іх актуальныя беларускія моўныя і палітычныя праблемы, памясціў дзеянне ў беларускі сэттынг і, вуаля, атрымаўся арыгінальны твор. Ну ў каго яшчэ можна пабачыць такія цудоўныя апісанні посткітайскага Мінска з чайнатаўнам-Нямігай і плошчай Перамогі запоўненай кітайскімі алтарамі ў гонар памерлых?
Tags: зацемка, кнігі, меркаванне
Subscribe

Posts from This Journal “кнігі” Tag

Buy for 10 tokens
Buy promo for minimal price.
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 4 comments